Przewodnik praktyczny dla użytku maszynistów/całość

Szablon:Dane tekstu
Szablon:CentrujStart2 <pages index="Przewodnik praktyczny dla użytku maszynistów i ich pomocników na drogach żelaznych (1873)" from="Przewodnik praktyczny dla użytku maszynistów (Pietraszek, 1873).pdf/7" to="Przewodnik praktyczny dla użytku maszynistów (Pietraszek, 1873).pdf/8"/> Szablon:CentrujKoniec2 Szablon:JustowanieStart2 <pages index="Przewodnik praktyczny dla użytku maszynistów i ich pomocników na drogach żelaznych (1873)" from="Przewodnik praktyczny dla użytku maszynistów (Pietraszek, 1873).pdf/9" to="Przewodnik praktyczny dla użytku maszynistów (Pietraszek, 1873).pdf/11"/> <pages index="Przewodnik praktyczny dla użytku maszynistów i ich pomocników na drogach żelaznych (1873)" from="Przewodnik praktyczny dla użytku maszynistów (Pietraszek, 1873).pdf/13" to="Przewodnik praktyczny dla użytku maszynistów (Pietraszek, 1873).pdf/546"/> [501] Szablon:F

Szablon:TabW państwach cesarstwa austryackiego i królestwa węgierskiego, do oznaczenia grubości blachy żelaznéj, z któréj budują się kotły parowe cylindryczne, przepisaną jest następująca formuła: Szablon:C gdzie D oznacza średnicę kotła w calach wiedeńskich, n liczbę atmosfer absolutnego (zatém bez względu na ciśnienie powietrza zewnętrznego) najwyższego ciśnienia pary w kotle.
Szablon:TabZ wyjątkiem kotłów rurowych, podobnych ze swéj konstrukcyi do kotłów parowych, które się tylko na podwójną wytrzymałość próbują; wszystkie inne kotły przed swojém użyciem, próbują się zimną wodą z pomocą pompki hydraulicznéj na potrójną wytrzymałość.

Szablon:F

Szablon:TabRozporządzenia i instrukcye belgijskie, odnoszące się do maszyn i kotłów parowych, stanowią osobną broszurę pod tytułem: „Machines à vapeur, Reglement de Police et instructions.“ Bruxelles, chez Aug. Deck. 1864.
[502]Szablon:TabInżynierowie górniczy mają dozór nad kotłami i maszynami parowemi.
Szablon:TabMaszyny parowe kolei rządowych, próbują się przez inżynierów tychże kolei.
Szablon:TabCo do grubości ścian kotła z blachy żelaznéj i miedzianéj, służy ta sama tablica co i dla Francyi.
Szablon:TabKażdy kocioł, który służy do produkowania pary, ciśnienia wyższego nad ciśnienie jednéj atmosfery, próbować należy na potrójną wytrzymałość.
Szablon:TabKotły mogą być próbowane w warsztatach konstrukcyjnych, ale wtedy fabrykant podaje prośbę do właściwego urzędu, w któréj się wymienia firma warsztatów, przeznaczenie kotła, materyał, forma, jego rozmiary, grubości ścian i ciśnienie pary. A gdy kocioł ma być wzięty do użytku, przedsiębiorca powinien zrobić podanie, w którém prócz rzeczonéj próby, wyszczególnić powinien:
Szablon:TabŚrednicę klap bezpieczeństwa i ich obciążenie.
Szablon:TabRodzaj manometru i rozległość jego skali.
Szablon:TabOpis wodoskazu.
Szablon:TabPowierzchnię ogrzewalną kotła bezpośrednią i pośrednią.
Szablon:TabSystem maszyny, jéj siłę w koniach parowych, średnicę tłoka, długość skoku i liczbę obrotów.
Szablon:TabDo uskutecznienia próby wodnéj, przedsiębiorca wszystkiego dostarcza i koszta takowéj ponosi. Jeżeli jednak próba gdzieindziéj odbytą została, należy przedstawić świadectwo gubernatora prowincyi, w któréj rzeczona próba miała miejsce. Wszelkie kotły, które wypróbowane zostały, otrzymują stempel oznaczający ciśnienie pary pod jakiém pracować mają.
Szablon:TabTylko doświadczeni i zdolni rzemieślnicy mogą być palaczami i maszynistami.
Szablon:TabInżynierowie powinni przynajmniéj raz w rok, kotły pod ich dozorem będące zrewidować i szczegółowy o tém raport gubernatorowi prowineyi przedstawić. W razach wątpliwych, gubernator zarządza powtórną próbę.
[503]Szablon:TabMinister robót publicznych corocznie w Monitorze ogłasza wypadki rozmaitych maszyn i systemów, przyczém wymienia nazwiska konstruktorów oraz przedsiębiorców.
Szablon:TabKotły lokomotyw próbują się tylko na półtoraczne ciśnienie, pod jakiém pracować mają. Próba lokomotywy odbywa się raz każdego roku. Jeżeli ściany szczytowe przy takiéj próbie oddalają się od siebie więcéj nad 6 millimetrów (¼ cala), to kocioł w takim stanie, nie może być daléj używany.

Szablon:F

Szablon:TabPrawo francuzkie dotyczące kotłów parowych i maszyn, wydane dnia 22. maja 1843 r., oraz dopełnienie owego prawa z dnia 23 lipca 1843 znajduje się w Bulletin de la Societé d'Encouragement, Fevrier 1844, a ztamtąd przetłumaczone na język niemiecki w Dzienniku Politechnicznym Dinglera. Tom 92, str. 212.
Szablon:TabPrefekt departamentu mocen jest udzielać pozwolenie na zakłady wszelkiego rodzaju, pod warunkiem, aby prośba obejmowała w sobie:
Szablon:Taba) Maximum ciśnienia pary w atmosferach.
Szablon:Tabb) Siłę maszyn lub kotłów wyrażoną w koniach parowych 75 kilogrammetrowych na jednę sekundę.
Szablon:Tabc) Formę i objętość kotła.
Szablon:Tabd) Okolicę i miejsce, w którém ma być wystawiony.
Szablon:Tabe) Rodzaj paliwa.
Szablon:Tabf) Rodzaj fabryki jaka ma być tą maszyną poruszana.
Szablon:TabInżynierowie górniczy, a w braku takowych inżynierowie komunikacyj lądowych i wodnych, udzielają swoje opinie i kierują próbą.
Szablon:TabKotły parowe, buliery, zbiorniki pary i cylindry, parowe maszyny z żelaza lanego, muszą być próbowane za pomocą pompki hydraulicznéj.
Szablon:TabKotły z blachy żelaznéj kutéj próbują się na 3 razy większą, zaś żelazne lane na 5 razy większą wytrzymałość od téj, pod jaką zwykle pracować mają; cylindry maszyn próbują się również na potrójną wytrzymałość.
[504]Szablon:TabGrubość blachy żelaznéj użytéj do budowy kotłów nie powinna nigdy 15 millimetrów przekraczać. Płaskie części kotła mogą być z grubszéj blachy robione. Kotły po uskutecznionéj próbie opatrują się właściwym stęplem.
Szablon:TabKotły z płaskiemi ścianami nie ulegają próbie, jeżeli ciśnienie pary mającéj w nich działać, półtory atmosfery nie przekracza.
Szablon:TabNa każdym końcu kotła parowego, daje się wentyl bezpieczeństwa. Drążki i ciężary również opatrują się cechami.
Szablon:TabParomierz czyli manometr, umieszcza się na kotle naprzeciwko stanowiska maszynisty, a nigdy na rurach komunikacyjnych. Kotłom przy maszynach stałych, działającym pod ciśnieniem niższém od 4-ch atmosfer, daje się manometry merkuryalne.
Szablon:TabLinia wodna w kotle, oznacza się wyraźną kréską na kotlinie, która przynajmniéj jeden decimetr nad kanałem ogniowym, leżeć powinna. Pływak z świstawką parową, natychmiast powinien znak dawać jak tylko woda opadnie na 5 centymetrów pod wyżéj rzeczoną kréską.
Szablon:TabKażdy kocioł powinien posiadać: pływak, wodoskaz szklanny i kurki probiercze.
Szablon:TabWłaściciele kotłów i maszyn powinni posiadać przyrządy bezpieczeństwa zapasowe, oraz odpowiednią ilość merkuryuszu do napełniania manometrów.
Szablon:TabLokomobile i w ogólności maszyny przenośne, próbują się na podwójną wytrzymałość, jeżeli kotły opatrzone są rurami; w innych razach stósują się wyż wyszczególnione przepisy. Używa się przy nich manometru zamkniętego.
[505]Szablon:F

Szablon:F

Szablon:Obrót	Liczby oznaczające ciśnienie pary w kotłach, wyrażone w atmosferach
Szablon:Obrót	2	3	4	5	6	7	8
Metrów	millim.	millim.	millim.	millim.	millim.	millim.	millim.
0,50	3,90	4,80	5,70	6,60	7,50	8,40	9,30
0,55	3,99	4,89	5,97	6,96	7,95	8,94	9,93
0,60	4,08	5,16	6,24	7,32	8,40	9,48	10,56
0,65	4,17	5,34	6,51	7,68	8,85	10,02	11,19
0,70	4,20	5,52	6,78	8,04	9,30	10,56	11,82
0,75	4,35	5,70	7,05	8,40	9,75	11,10	12,45
0,80	4,44	5,88	7,32	8,76	10,20	11,64	13,08
0,85	4,53	6,06	7,59	9,12	10,65	12,18	13,71
0,90	4,62	6,24	7,16	9,48	11,10	12,72	14,34
0,95	4,71	6,42	8,86	9,84	11,55	13,26	14,97
1,00	4,80	6,60	9,13	10,20	12,00	13,80	15,60

Szablon:TabDla znalezienia potrzebnéj grubości blachy, należy średnicę kotła pomnożyć przez liczbę atmosfer względnege ciśnienia pary, a następnie [506]przez liczbę stałą 18; bierze się potém lOtą część tego iloczynu, do którego dodaje się liczbę stałą 3, a wypadek będzie grubością szukaną wyrażoną w millimetrach.
Szablon:C gdzie e oznacza grubość blachy, d średnicę kotła, n liczbę atmosfer pary.
Szablon:TabPrzy budowie kotłów lokomotywowych, można wziąść ⅔ z powyższej wartości.

Szablon:F

Szablon:TabWyciąg z rozporządzenia z dnia 31 sierpnia 1861 r. dotyczącego zakładania kotłów parowych.
Szablon:TabPotrzebne rysunki i opisy:
Szablon:Tab Szablon:TabI. Kotłów parowych stałych.
Szablon:Tab1) Plan sytuacyjny miejscowości, dotykającéj kotła parowego ze skalą wyraźną.
Szablon:Tab2) Plan budowli, na którymby wszystkie miejsca dla kotła, komina i maszyny pokazane były.
Szablon:Tab3) Rysunek kotła w konturze, z któregoby wielkość powierzchni ogrzewalnéj obliczyć i wysokość stanu wody nad kanałami ogniowymi, widzieć było można.
Szablon:Tab4) Opis, który obejmować winien: rozmiary kotła, grubość i rodzaj materyału, wymiary wentyli bezpieczeństwa i ich obciążenie, urządzenie ogniska i przyrządu zasilającego kocioł.
Szablon:TabNależy daléj w opisie podać dokładnie siłę maszyny parowéj, czy ona jest wysokiego ciśnienia, czy téż maszyną kondensacyjną, jaką ma wykonywać pracę, nie wchodząc w dalszą jéj konstrukcyę.
Szablon:TabPlany niwelacyjne potrzebne są tylko w niektórych wypadkach, np. dla pokazania odprowadzenia skondensowanéj wody, wodozbiorów etc.
Szablon:TabII. Dla kotłów statkowych i lokomotywowych, potrzebne są tylko ustępy 3 i 4 z pozycyi I.
[507]Szablon:TabRysunek i opisy sporządzić należy w dwóch egzemplarzach, jeden z nich oddaje się właścicielowi do jego legitymacyi, a drugi zachowuje się w aktach policyi.
Szablon:TabNa dole takich budynków, w których się ludzie znajdują, nie można ustawiać kotłów parowych, których powierzchnia ogrzewalna więcéj nad 50 stóp wynosi. W budynkach, w których się ludzie znajdują, mogą być ustawione kotły parowe większe nad 50 stóp powierzchni ogrzewalnéj, jeśli te budynki np. warsztaty, są oddzielnie budowane, posiadają znaczną wysokość i zajmują wielką przestrzeń.
Szablon:TabKotły parowe znajdujące się w. budynkach, których odległość od sąsiednich budowli, za jakie i mieszkanie właściciela kotła uchodzi, 10-ciu stóp nie przenosi, muszą być oddzielone murem od rzeczonych zabudowań, grubym na 2 stopy, a wyższym przynajmniéj 3 stopy nad najwyższy punkt przestrzeni parowéj kotła.
Szablon:TabPomiędzy obmurowaniem kotła, czyli kotliną a ścianami budynku, należy przynajmniéj 3 cale światła zostawić, na rozszerzanie się téjże kotliny.
Szablon:TabKanały ogniowe powinny leżeć przynajmniéj 4 cale niżéj od zwierciadła wody w kotle.
Szablon:TabW kotłach parostatkowych od 4 do 6 stóp szerokich, wysokość zwierciadła wody, powinna się znajdować przynajmniéj 6 cali nad powierzchnią kanałów ciągowych; w kotłach szerokich od 6 do 8 stóp, 8 cali; a w kotłach szerszych nad 8 stóp najmniéj 10 cali.
Szablon:TabWszelkie przedmioty drzewne i łatwo zapalne winny się znajdować od kominów murowanych i żelaznych, przynajmniéj w odległości 6 cali.
Szablon:TabŚrednica komina może być dowolną; wysokość jednak musi być tak umiarkowaną, aby dym i iskry nie niepokoiły sąsiadów.
Szablon:TabKażdy kocioł parowy powinien być opatrzony przynajmniéj dwoma wodoskazami.
Szablon:TabNa każdym kotle powinien się znajdować wentyl zasilający, czyli alimentacyjny.
Szablon:TabKażdy kocioł parowy powinien być opatrzony przynajmniéj dwoma przyrządami zasilającymi, niezależnie względem siebie działającymi. Gdy [508]się kilka kotłów obok siebie znajduje, należy je uważać jako jeden kocioł.
Szablon:TabTen nieco uciążliwy przepis, na dniu 10 lipca 1862 r. w ten sposób został objaśniony, iż przez dwa przyrządy do alimentowania kotłów: należy uważać pompkę parową i smoczek Giffarda.
Szablon:TabNa każdym kotle parowym powinny się znajdować dwa wentyle bezpieczeństwa, z których jeden nie może być przystępnym dla maszynisty.
Szablon:TabKotły parostatkowe, parowozowe i lokomobilowe, powinny posiadać również po dwa wentyle bezpieczeństwa.
Szablon:TabWybór manometru pozostawia się właścicielowi kotła.
Szablon:TabKotły nizkiego ciśnienia powinny być opatrzone manometrem merkuryalnym, kotły zaś wysokiego ciśnienia manometrem sprężynowym.
Szablon:TabUżywanie żelaza lanego na ściany kotła, na rury ogniowe i buliery zakazuje się. Z żelaza lanego można jednak robić: zbiorniki pary, wentyle, pokrywy do manlochów i szlamlochów.
Szablon:TabZakazane jest również używanie blachy mosiężnéj na kotły parowe; można jednak z niéj robić rury płomienne aż do 4 cali średnicy.
Szablon:TabAby kotły parowe zabezpieczyć od rozerwania, należy wybierać na nie jak najlepszą blachę żelazną. Oznaczenie grubości materyału, pozostawia się fabrykantowi kotła.
Szablon:TabKażdy kocioł parowy, nim zamurowany zostanie, powinien być wypróbowany za pomocą pompki hydraulicznéj, na podwójne ciśnienie, pod jakiém pracować będzie.
Szablon:TabŚciany kotła i kanałów ciągowych, powinny w czasie próby dostateczną wytrzymałość przedstawiać, nie zmieniając swojéj formy, ani nie przepuszczając wody. Próba ta winna być powtórzona:
Szablon:Taba) po każdéj większéj reparacyi kotła,
Szablon:Tabb) kiedy się kocioł parowy na inne miejsce przenosi, lub do poruszenia innego zakładu użyje.
Szablon:TabW wypadkach a i b kotły próbują się tylko na 1½ razy większe ciśnienie od tego, na jakie otrzymały koncessyę.
[509]Szablon:TabDozwolonem jest próbować kocioł zimną lub gorącą wodą. Kocioł jest nie szczelny, kiedy w czasie próby wydobywa się z niego woda na zewnątrz spojeniami i nitami w kształcie kropli, mgły lub kurzu.
Szablon:TabWyjątek z rozporządzenia z dnia 6 stycznia 1859 r. dotyczącego siły koni i ciśnienia atmosferycznego, odnośnie do nowéj wagi krajowéj.
Szablon:TabSiła konia mierzy się 480 stopofuntami na jedną sekundę, a ciśnienie jednéj atmosfery 14 funtami (celnemi) na jeden cal kwadratowy powierzchni kotła. Szablon:F techniczno-policyjnéj próby kotła parowego dostarczonego, przez Szablon:C Szablon:C
Szablon:---
Szablon:C Szablon:F Szablon:TabParowóz, którego kocioł parowy przedstawia załączony rysunek, opatrzony jest dwoma cylindrami parowymi 17 cali ang. średnicy, z krokiem tłoka 22 cale, w których para działa z ekspansyą zmienną od ¼ do ¾ długości cylindrów.
Szablon:TabMaszyna leży na 3-ch osiach. Oś średnia jest osią pociągową (Treibachse), opatrzona kołami 6 stóp ang. średnicy. Koła tylnéj osi złączone są (skuplowane) z kołami pociągowemi. Szablon:F Szablon:TabWymiary i waga, gdzie niepowiedziano wyraźnie, rozumieją się pruskie. Szablon:F Szablon:TabKocioł zbudowany jest na ciśnienie 120 funtów na cal □, czyli 8Szablon:Ułamek atmosfer (licząc po 14 funtów celnych na 1 atmosferę) ciśnienia Szablon:Pp [510]Szablon:Pk. Do oznaczenia ciśnienia pary w kotle, dodaje się. manometr sprężynowy, na którym stosownie do § 11 regulaminu, najwyższe dozwolone ciśnienie pary, oznaczone jest wyraźną cechą. Szablon:F Szablon:TabOgnisko, ozyli palenisko wykonane jest z blachy miedzianéj i posiada następujące wymiary:

Długość paleniska w świetle od Szablon:Kropki		4′ 6¾″
Szablon:Tab „ Szablon:Tab Szablon:Tab „ Szablon:Tab Szablon:Tab “ Szablon:Tab Szablon:Tab na Szablon:Kropki		4′ 9″
Szerokość paleniska od Szablon:Kropki		3′ 3½″
Szablon:Tab „ Szablon:Tab Szablon:Tab Szablon:Tab „ Szablon:Tab Szablon:Kropki		3′ 2″
Odległość rusztu od podniebienia z Szablon:Kropki		4′
Szablon:Tab „ Szablon:Tab Szablon:Tab „ Szablon:Tab Szablon:Tab Szablon:Tab „ Szablon:Tab z Szablon:Kropki		2′ 4″
Grubość blachy wynosi:
W ścianach bocznych W podniebieniu W ścianie tylnéj	Szablon:Id Szablon:Kropki	Szablon:Ułamek″
W ścianie przedniéj, o ile ta służy do umocowania w niéj rur płomiennych		1′
W ścianie przedniéj pod rurami Szablon:Kropki		Szablon:Ułamek″

Szablon:TabPłaszcz, czyli pokrywa ogniska zrobioną jest z blachy żelaznéj na ⅝″ grubéj.
Szablon:TabKocioł cylindrowy związany z płaszczem ogniskowém, zbudowany jest z blachy żelaznéj i z przodu zamknięty jest ścianą szczytową, również z blachy żelaznéj zrobioną, w któréj osadzone są rury płomienne.
Szablon:TabWymiary kotła cylindrowego są następujące:

Największa wewnętrzna Szablon:Kropki	3′ 10″ 11″
Długość od płaszcza ogniska do przedniéj ściany Szablon:Kropki	11′ 6¼″
Grubość Szablon:Kropki	6½″
Grubość ściany Szablon:Kropki	⅞″

Szablon:TabRury płomienne przechodzące przez kocioł cylindrowy zrobione są z blachy żelaznéj.

Szablon:Tab Szablon:TabLiczba rur 182

Odległość między ścianami Szablon:Kropki	11′	10″
Średnica Szablon:Kropki		1⅞″
Średnica Szablon:Kropki		1″	8½‴
Grubość Szablon:Kropki			1‴

Szablon:TabWzmocnienie czyli ankrowanie ścian prostych okrycia ogniskowego, oraz ścian szczytowych cylindrowego kotła, widzieć można na rysunku. Ściany boczne paleniska złączone są z odpowiedniemi ścianami płaszcza za pomocą rozporników miedzianych, w obu końcach nagwintowanych i zanitowanych. Mają one 1″ grubości, i oddalone są od siebie na 3⅞″ do 4″.
Szablon:TabPodniebienie ogniska wzmocnione jest 9-ma sztukami żelaznych belek. Szablon:F Powierzchnia ogrzewalna oblicza się w sposób następujący:
Szablon:Tab Szablon:Tab1) W oynisku.

Ściana przednia i tylna:
Szablon:Tab (28 + 48) 38¾″	= 2945″	□
Reszta powierzchni nad prostym rusztem
i nad pochyłym rusztem wynosi:
132¾″, × 14⅝″. + 112¾″, × 41¼″	= 6592,5″	□
razem	9537,5″	□
z tego odchodzi:
na otwór prostokątny czeluści
12″ wysoki, a 15″ szeroki	180″ □
182 otworów rurowych 1⅞″ średnicy	502,5" □
razem	682,5″ □	682,5″
zostanie się		8855,0″ □

Szablon:Tab Szablon:Tab2) W rurach:

182 л Szablon:Sfrac =	138702 ″□
a zatem razem	147557,0 ″□

czyli blizko 1025 stóp □ całkowitéj powierzchni ogrzewalnéj. Szablon:F Szablon:TabPodług § 10 regulaminu, na każdą stopę kwadratową powierzchni ogrzewalnéj przy ciśnieniu 8Szablon:Ułamek atmosfer ciśnienia względnego daje się 1,7 □ linij wolnego otworu, a zatém tutaj: Szablon:C Szablon:TabKocioł posiada dwie klapy po 3½ cala średnicy, które razem obejmują: Szablon:C Szablon:TabObciążenie wentyli uskutecznia się tu za pomocą sprężyn działających na drążki; stosunek drążków jest następujący:
Szablon:TabKlapa nad ogniskiem Szablon:Tab . Szablon:Tab . Szablon:Tab . Szablon:Tab 39Szablon:Ułamek : 4⅛.
Szablon:TabKlapa nad zbiornikiem pary (tumem) . Szablon:Tab 22⅞ : 2⅜ tak, że ciśnienie pary 120 funtów na cal □ bez względu na własny ciężar sprężyn drążka i wentyla wymaga naprężenia resorów na 120 funtów. Aby resorów czyli sprężyn nie naciągnąć więcéj jak należy, śruby opatrzone są rurkami. Szablon:F Szablon:TabWysokość najniższego zwierciadła wody w kotle, stosownie do § 6 regulaminu, wynosi 4 cale nad podniebieniem ogniska, którego dolna powierzchnia jest najwyższym punktem ognia do jakiego się wznosi.
Szablon:TabAżeby w każdéj chwili podług § 8 regulaminu, można było widzieć dozwolony stan wody w kotle, takowy opatrzony jest szkłem wodoskazowém, w sposób zwyczajny urządzoném, którego dolny koniec skomunikowany jest w taki sposób z kotłem, iż przypada równo z podniebieniem ogniska. Następnie opatrzony jest kocioł trzema probierczymi [513]kurkami, z których najniższy znajduje się 4 cale nad podniebiem ogniska, następny 3 cale wyżéj od piérwszego, a trzeci o 3 cale wyżéj od drugiego.
Szablon:TabTe trzy wodostany oznaczone są także zewnątrz kotła na wodoskazie szklannym. Środkowy wodostan należy za normalny uważać. Szablon:F Szablon:TabDo zasilania kotła używa się dwóch inżektorów Giffarda, które stósownie do § 9 regulaminu, dostarczają wody do kotła za pomocą wentyla zasilającego, znajdującego się na tymże kotle. Szablon:F Szablon:TabOdnośnie do § 15 regulaminu, dopuszczalne ciśnienie względne pary w kotle wynosi 120 funtów na cal □.
Szablon:Tab Szablon:TabRok zbudowania kotła Szablon:Tab N.
Szablon:TabNumer bieżący fabryczny Szablon:Tab N.
Szablon:Tab Szablon:TabBerlin, 15 listopada 1870 r.
Szablon:Tab Szablon:Tab Szablon:Tab Szablon:TabPodpis.Szablon:TabA. Borsig. Szablon:F Szablon:TabKocioł powyżéj opisanego parowozu Nro 2630, wypróbowany został pod względem policyjno technicznym na dniu 15 listopada 1870 r. w fabryce machin A. Borsig, na zasadzie regulaminu z dnia 31 sierpnia 1861 r. i takowy znaleziono w zupełności zgodnym z dołączonym tutaj opisem i regulaminem.
Szablon:TabKocioł poddany został ciśnieniu 240 funtów na cal □ przy obciążeniu klap bezpieczeństwa, przyczem forma kotła, ani téż ogniska, żadnéj nie uległa zmianie. Próbowano również natężenie sprężyn, które znaleziono właściwém.
[514]Szablon:TabPrzeciwko zatem zastósowaniu do użytku na drogach żelaznych, wzmiankowanego parowozu, mającego pracować pod ciśnieniem pary 120 funtów na cal □, pod względem policyjno-technicznym, nie zachodzi przeszkoda; jeżeli kocioł ten opatrzony będzie manometrem, wodoskazem i przyrządami sprężynowymi, przy klapach bezpieczeństwa, któreby odpowiednio do przepisów po za maximum naznaczonego prężenia pary t. j. 120 funtów na 1 cal □ nie dozwalały przekraczać.

		Berlin, dnia 17 listopada 1870 r.
		(podpis) E. Vogel.
(M.P.)	Szablon:Tab Szablon:Tab Szablon:Tab	Radca budowniczy.

Szablon:F Szablon:F Szablon:TabMiędzy pp. N.N. przedsiębiorcami, zamieszkałymi w O ... a p. p. P.P. właścicielami fabryki machin (inżynierem) w M ... z drugiéj strony stanęła następująca dobrowolna umowa. Szablon:F Szablon:TabPan P. P. fabrykant maszyn, obowiązuje się panu N. N. dostar czyć maszynę parową o sile dwudziestu koni parowych do poruszania zakładu w I ... położonego. Maszyna ta obok mocy, powinna także pewien rodzaj elegancyi posiadać, a konstrukcya jéj winna być następująca:
Szablon:TabKocioł parowy powinien posiadać dwa buliery (Siederöhren) i pracować pod ciśnieniem 3½ atmosfer ciśnienia względnego, wypróbowany więc będzie za pomocą pompki hydraulicznéj pod ciśnieniem 7 atmosfer.
Szablon:TabMaszyna parowa ma być wysokiego ciśnienia z balansierem na filarze i ustawiona na płycie fundamentowéj. Siła 20 koni parowych (75 killogrametrowych), rozumie się z ekspansyą na połowę skoku tłoka; p. P. P. jednakże zrobi takie urządzenie, aby parę można było Szablon:Pp [515]Szablon:Pk w ⅓ i w ⅔ skoku tłoka, w piérwszym razie dla zredukowania, a w drugim dla powiększenia siły maszyny parowéj i z tego powodu wymiary części maszyny, winny być zastosowane do tego drugiego wypadku. Szablon:F Szablon:TabDostawa więc obejmować powinna: Maszynę wraz z kotłem; rusztami, kołem zamachowem, i do niego należącym wałem, śrubami fundamentowemi, rurami parowemi i wodnemi, pompką alimentacyjną etc. Oprócz tego dostawca obowiązuje się dodać 20 śrub zapasowych, klucze do wszystkich kalibrów muter i jeden klucz uniwersalny angielski albo francuzki. Szablon:F Szablon:TabDostawa, ustawienie na miejscu i puszczenie w ruch powyższych maszyn, powinno nastąpić za trzy miesiące od daty dzisiejszéj, na koszt fabrykanta. Jednakże p. N. N. obowiązuje się swoim kosztem dodać fabrykantowi pomoc z ludzi do dźwigania wielkich ciężarów, oraz mularzy i cieśli wraz z materyałem.
Szablon:TabOprócz tego p. P. P. obowiązuje się dostarczyć potrzebne rysunki w dwóch egzemplarzach, w przeciągu trzech tygodni od daty dzisiejszéj, dla wyjednania koncesyi i dla założenia fundamentu pod maszynę i pod kocioł.
Szablon:TabNa przypadek, gdyby p. N. N. zażądał technika do prowadzenia budowy, to takowy najdaléj za pięć tygodni przybędzie do L, któremu p. N. N. zwróci koszta podróży tam i z powrotem i wypłacać będzie dyety dziennie po rs. 0 przez czas jego pobytu.
Szablon:TabNa przypadek spóźnienia, gdyby to nie z powodu siły wyższéj, lecz z innéj jakiéj przyczyny nastąpiło, p. P. P. poddaje się karze konwencyjnéj po rs. 00 za każden tydzień opóźnienia w ustawieniu i puszczeniu w ruch maszyny parowéj. Szablon:F Szablon:TabPan P. P. poręcza za dobroć materyałów i takąż robotę, oraz skutek pożyteczny przez siebie dostarczonéj maszyny przez miesięcy sześć od [516]daty piérwszego puszczenia w ruch maszyny. Maszynista przez fabrykanta przysłany, będzie prowadził maszynę przez czas gwarancyi i nauczy miejscowych ludzi obchodzenia się z takową. Zapłata tygodniowa maszynisty wynosić będzie rs. 0. Fabrykant P. P. na przypadek zepsucia się jakiéj części, z winy złego materyału lub téż złéj roboty, w ciągu gwarancyi obowiązany będzie zepsute części nowemi zastąpić; ale w żadnym razie nie przyjmuje na siebie odpowiedzialności za stratę czasu przy fabrykacyi i za szkody zrządzone złą wolą lub nieudolnością ludzi p. N. N. Szablon:F Szablon:TabZa powyżéj wyszczególnione maszyny, za dostawę, ustawienie onych i gwarancyę otrzyma p. P. P. od p. N. N. summę rubli sr. 000 wyraźnie rubli srebrnych ..... monetą kurs w kraju mającą w następujących terminach:
Szablon:TabTrzecią część gotówką obecnie, lub najpóźniéj w dni ośm, po zawarciu niniejszéj umowy ; trzecią część przy wysłaniu maszyny z fabryki a resztę w cztery miesiące od chwili wysłania maszyny. Szablon:F Szablon:TabGdyby w skutek niniejszéj umowy nastąpiły jakieś między przedsiębiorcą i fabrykantem nieporozumienia, strony zrzekają się niniejszém wszelkich sądowych dochodzeń, wybiorą od siebie ekspertów, którzy spór załatwią, a gdyby i ci nie mogli się jeszcze zgodzić, wybiorą sobie superarbitra, który spór stanowczo osądzi. Koszta takiego processu poniesie strona przegrywająca. Szablon:F Szablon:TabUmowa niniejsza w dwóch jednobrzmiących egzemplarzach spisana, przez obie strony przyjętą i podpisaną została.

W Warszawie dnia .. Mca ...... .... roku.
Szablon:Tab(podpis) N. N.	Szablon:Tab Szablon:Tab	(podpis) P. P.

[517]Szablon:Tab Szablon:TabUwagi:

Szablon:Tab1) System maszyny powinien być wyraźnie podany i określony.
Szablon:Tab2) Komunikacya dla zimnéj wody, rury ssące, dla pompy wodnéj i rury dla zużytéj pary, pospolicie wyłączają się z kontraktu; fabrykant dostarcza za to 20 stóp rur parowych i wodnych, a mianowicie wtedy, gdy jeszcze miejsce na maszynę i kocioł przy spisywaniu kontraktu, oznaczonem nie zostało. Co do tego punktu należy się dobrze porozumieć.
Szablon:Tab3) Jeżeli miejscowość, w któréj ma być ustawiona maszyna nie została przez fabrykanta zbadaną, to przynajmniéj przedsiębiorca powinien udzielić fabrykantowi niektórych wiadomości dotyczących wody, a mianowicie poziomu studni, jéj głębokości i obfitości wody, aby się mógł do nich zastósować urządzając pompy. Co się dotyczy budowli, takowa o tyle winna być gotową, aby posiadała dach, drzwi, okna i podłogi przed przybyciem maszyn.
Szablon:Tab4) Co się tyczy specyalnéj gwarancyi ilości zużyć się mającego węgla przez maszynę, takową z powodu rozmaitych jego gatunków, może tylko w niektórych razach fabrykant przyjąć na siebie. Ale jego maszyna nie powinna więcéj zużywać węgla tego samego gatunku, jak zużywa go inna również dobra maszyna parowa.
Szablon:Tab5) Fabrykantowi należy się zapłata z góry, albowiem musi on nie tylko robić znakomite wykłady za roboty i materyały, ale również i dla tego, aby był pewnym, iż zrobiona maszyna, niezawodnie będzie z jego fabryki zabraną.

Szablon:F

Szablon:TabDo samodzielnego obsługiwania i prowadzenia lokomotywy (parowozu) nikt nie może być użytym, kto nie udowodnił poprzednio swoich do tego zdolności odbytym egzaminem w jednym z publicznych krajowych zakładów technicznych.
Szablon:Tab [518]Szablon:TabPrzepisanemu egzaminowi podlegają nie tylko sami maszyniści kierujący parowozem, lecz także i ich pomocnicy, którzy w niektórych wypadkach, sami prowadzą maszynę.
Szablon:TabIndywidua użyte przez maszynistę jako zwyczajni palacze, nie są obowiązane składać egzaminu dla pomocników przepisanego.
Szablon:TabKandydat starający się o przypuszczenie go do egzaminu na maszynistę, winien udowodnić przed komissyą egzaminacyjną, że posiada dostateczne usposobienie i kwalifikacyą do prowadzenia lokomotywy, iż takowe przymioty nabył przynajmniéj sześcio-miesięczną praktyką przy jakiéj lokomotywie. Oprócz tego powinien kandydat złożyć dowód, iż posiada skończonych lat 18, (Prawo z 1 września 1866 r.) i świadectwo konduity od miejscowego burmistrza.
Szablon:TabEgzamin dzieli się na ustny przed komissyą egzaminacyjną oraz na praktyczny przez odbycie próbnéj jazdy.
Szablon:TabKandydaci powinni udowodnić zupełną znajomość konstrukcyi maszyny i kotła parowego, powinni oprócz tego być obeznanymi ze skutkami wypływającymi z zaniedbania swoich obowiązków, oraz ze środkami zapobiegającymi eksplozyi kotłów.
Szablon:TabPrzy egzaminowaniu pomocników, należy zwracać uwagę jedynie na mniejsze obowiązki służbowe. Wiadomości dotyczące specyalnéj służby, przepisów sygnałowych, instrukcyi służbowéj i t. d. nie należą do zakresu tego egzaminu.
Szablon:TabEgzamin praktyczny odbywać się będzie przy zapalonéj maszynie, ze sposobu obchodzenia się z takową, obsługi i kierowania w czasie jazdy.
Szablon:TabKandydat otrzyma świadectwo po złożonym egzaminie.
Szablon:TabJeżeli egzamin nie wypadl pomyślnie, może takowy kandydat po upływie roku powtórzyć; jeżeli jednak wskutek powtórnego egzaminu, uznany został za niezdolnego, po raz trzeci nie może być przypuszczonym.

Szablon:---

[519]Szablon:F Szablon:F

Szablon:---

Szablon:F Szablon:F
Szablon:Tab1. Szablon:Roz, jak w Prusach.
Szablon:Tab2. Szablon:Roz, 1 stopa = 10 cali = 0,3 metra; 1 mila = 2-m godzinom = 29629 stóp = Szablon:Ułamek geograficznym milom.
Szablon:Tab3. Szablon:Roz, 1 stopa = 12 cali = 129,38 paryzkich linij, 1 pręt = 10 stopom.
Szablon:Tab4. Szablon:Roz, jak we Francyi.
Szablon:Tab5. Szablon:Roz, jak w Prusach.
Szablon:Tab6. Szablon:Roz, 1 yard = 3 stopy = 33 cali = 405,3425 linij paryzkich; 1 pręt = 5½ yardów; 1 mila = 5280 stóp = Szablon:Ułamek niemieckiéj mili.
Szablon:Tab7. Szablon:Roz. dawna stopa = 12 cali = 144 linij = 0,324,839 metrów; 1 toise = 6 dawnych stóp; 1 metr = 10 decimetrów = 100 centimetrów = 1000 millimetrów; 1 dekametr = 10 metrom; 1 hektometr = 100 metrom; 1 kilometr = 1000 metrom; 1 nowa stopa = ⅓ metra; 1 nowy sążeń toise = 2 metrom; 1 mila (lieue) = 10,000 metrów = 1⅓ mil niemieckich. 1 lieu marynarska których idzie 20 na stopień = 5,556 kilometrów; dawna lieu pocztowa [520]= 3,898 kilometrów; jedna mila geograficzna, których idzie 60 na stopień = 1,852 kilometrom.
Szablon:Tab8. Szablon:Roz, 1 mila włoska = ¼ mili niemieckiéj.
Szablon:Tab9. Szablon:Roz, jak Francya.
Szablon:Tab10. Szablon:Roz, jak Prusy.
Szablon:Tab11. Szablon:Roz, 1 stopa wiedeńska = 12 cali = 140,127 linij paryzkich; 1 sążeń = 6 stóp; 1 mila = 4,000 sążni = 24,000 stóp; 1 geograficzna albo niemiecka mila = 23428 stóp wiedeńskich.
Szablon:Tab12. Szablon:Roz, 1 stopa = 12 cali = 139,13 linij paryzkich; 1 pręt = 12 stopom; 1 mila = 23829 stóp wiedeńskich. Mila szlązka = 20877 stóp reńskich = 6552 kilometrów.
Szablon:Tab13. Szablon:Roz ^[1], 1 mila polska = 2 pół mili = 4 ćwierć mili = 8 staj = 14,816 łokci, 12 cali, 3 linie, 74 = 8534311,48952 millimetrów = 8,534311 kilometrów = 1,920237 lieu francuzkich = 1,13380 mil pruskich = 1,12516 mil austryackich = 5,30365 mil angielskich = 8 wiorst rossyjskich.
Szablon:TabNa traktach pocztowych Królestwa, liczą na 1 milę 7 wiorst; ta więc mila pocztowa krótszą jest od mili polskiéj prawnéj i zawiera tylko 7467465,09278 mm.
Szablon:TabJeden sznur mierniczy = 10 prętom; 1 pręt = 7½ łokciom = 10 pręcików, czyli stóp geometrycznych = 100 ławek = 180 cali = 2160 linij = 4320 millim.
Szablon:TabJeden sążeń = 3 łokciom = 6 stóp = 72 cali = 864 linij = 1728 millimetrów, zatém:
Szablon:TabJeden sążeń n. pols. = 1,728 metrów = 0,88659187 toise francuz. dawnych = 0,8099134 saźeni rossyjskich = 0,9176254 klafter pruskich = 0,911097 klafter wiedeńsk. = 1,889798 yardów angielskich.
[521]Szablon:TabJeden łokreć n. polsk. = 0,576 metra = 255,33846 linij francuzkich dawnych = 0,96719 łokcia polsk. dawnego = 0,886592 łokcia litewsk. = 0,8099134 arszynów rossyjsk. = 0,863647 łokcia pruskiego = 0,739218 łokcia austryackiego = 0,48467 aune franc. dawn. = 0,480 aune franc. nowe = 0,629932 yarda angielsk.
Szablon:TabJedna stopa n. polsk. = 0,288 metra = 0,944899 stóp ross. i (foot) stóp angielsk. = 0,9176254 stóp reńsk., czyli prusk.= 0,911097 stóp wiedeńskich.
Szablon:TabJedna stopa = 12 calom, 1 cal = 12 liniom = 24 millimetrom; 1 linia = 2 millimetrom.
Szablon:Tab14. Szablon:Roz, 1 stopa = 12 werszkom = 1 angielskiéj stopie = 135,114 liniom paryzkim.
Szablon:TabJeden sążeń = 3 arszynom; 1 arszyn = 28 calom angielskim = 0,700 metra.
Szablon:TabJedna wiorsta = 3500 stóp; 1 czetwert′ = ¼ arszyna = 4 werszkom; 1 wiorsta = 3373,63 stóp wiedeńsk. albo około Szablon:Ułamek mili niemieckiéj.
Szablon:TabMila litewska = 28530 stóp reńskich = 8,954 kilometrów.
Szablon:Tab15. Szablon:Roz, 1 stopa = 12 calom = 0,28319 metra = 125,537 linij paryz.; 1 mila policyjna = 32000 stóp = 28601 stóp wiedeńskich.
Szablon:Tab16. Szablon:Roz, 1 stopa = 131615 linij paryzkich; 1 famu = 6 stop (fot) = 72 cali (verctum); 1 pręt = 16 stóp; 1 mila = 6000 famnar = 36000 stóp = 33764 stóp wiedeńsk., czyli około 1½ niemieckiéj mili.
Szablon:Tab17. Szablon:Roz, nowa mila (Wegstunde) = 16000 stóp; 1 stopa = 0,3 metra.
[522]Szablon:F Szablon:F

Szablon:Obrót

1

3,07844

3,28090

3,33

3,53120

3,42631

3,16345

3,1862

0,32484

1

1,06577

1,08280

1,14707

1,11300

1,02761

1,0350

0,30479

0,93829

1

1,01598

1,07629

1,04432

0,9642

0,9711

0,3

0,92353

0,98427

1

1,05936

1,02789

0,94903

0,9558

0,28319

0,87178

0,92912

0,94397

1

0,97030

0,89586

0,9023

0,29186

0,89847

0,95756

0,97286

1,03061

1

0,92328

0,9299

0,31611

0,97313

1,03713

1,05370

1,11625

1,08309

1

1,0071

0,31385

0,96618

1,02972

1,04618

1,10828

1,07536

0,99286

1

[523]Szablon:F

Szablon:F
Szablon:Tab1. Szablon:Roz: 1 funt = 32 łutom = 500 gramom
Szablon:TabJeden centnar = 100 funtom = 50 kilogram.
Szablon:Tab2. Szablon:Roz: 1 funt = 32 łutom = 560 gram.
Szablon:TabJeden centnar = 100 funtom = 112 celnym funtom.
Szablon:Tab3. Szablon:Roz, jak Francya.
Szablon:Tab4. Szablon:Roz: dawny funt = 32 łutom = 499,309 gram.
Szablon:TabJeden centnar = 100 funtom; 1 nowy funt = 1 celnemu funtowi.
Szablon:Tab5. Szablon:Roz: 1 funt (avoir du poids) = 453,6 gram.
Szablon:TabJeden angielski funt — około Szablon:Ułamek wiedeńskich funtów; 1 tonna = 20 centnarów = 2240 funtów = 18 centnarów 15 funtów wagi wiedeńskiéj.
Szablon:Tab6. Szablon:Roz: 1 gramm = wadze jednego sześciennego Szablon:LinkWew wody; 1 kilogram = 1000 grammów; 1 dawny funt = 489,5 grammów; 1 nowy funt = 500 grammów; 1 nowy centnar =100 kilogramów; 1 tonna okrętowa = 1000 kilogramów.
Szablon:TabTak samo i w Niderlandach.
Szablon:Tab7. Szablon:Roz, jak Dania.
Szablon:Tab8. Szablon:Roz: Wiedeński funt handlowy = 32 łutom = 560,012 gramów; 1 centnar = 100 funtom; 1 wiedeński funt handlowy = 1,12 celnych funtów; zatém 1 funt celny prawie = 28 wiedeńskich łutów.
Szablon:Tab9. Szablon:Roz: 1 nowy funt = 1 celnemu funtowi = 30 łutom = ½ kilograma; 1 nowy centnar = 100 funtów = 50 kilogramów.
Szablon:Tab10. Szablon:Roz: 1 funt = 16 uncyj = 32 łutów = 128 drachm = 384 skrupułów = 9216 granów = 50688 graników = 405504 milligramów.
Szablon:TabCentnar = 4 kamieniom = 100 funtom; 1 kamień = 25 funtom.
[524]Szablon:TabJeden funt polski = 405,501 grammom francuzkim = 0,99051 funtom rossyjs. = 0,866996 funtom pruskim = 0,724099 funtom wiedeńskim = 0,894079 pound avoir du poids ang.
Szablon:Tab11. Szablon:Roz: 1 funt = 32 łutów = 96 zołotników = 409,53 grammów. — Berkowiec = 10 pudom; pud = 40 funtom.
Szablon:Tab12. Szablon:Roz: 1 nowy funt = 1 celnemu funtowi; 1 centnar = 100 funtom.
Szablon:Tab13. Szablon:Roz: 1 funt = 32 łutów = 425,3395 gramm.
Szablon:TabJeden centnar = 120 funtów; 1 nowy centnar = 100 funtom.
Szablon:Tab14. Szablon:Roz, jak Badeńskie.
Szablon:Tab15. Wagi związku celnego niemieckiego.
Szablon:TabJeden celny centnar = 100 funtów celnych; 1 funt celny = 500 grammów = 30 łutów = 28 łutów wiedeńskich.

Szablon:F Szablon:F

Kilogram francuzki	Funt angielski	Funt rossyjski	Funt austryacki	Funt niemie- cki celny
1	2,205	2,442	1,786	2,000
0,454	1	1,195	0,810	0,907
0,409	0,903	1	0,731	0,819
0,560	1,2346	1,367	1	1,120
0,500	1,1023	1,221	0,893	1

[525]Szablon:F

Szablon:F
Szablon:Tab1. Szablon:Roz. Jednostką miar objętości do towarów sypkich i płynnych jest galion, zawierający dziesięć funtów handlowych (avoir du poids) wody dystyllowanéj, ważonéj na powietrzu w temperaturze 62° F. (16,66° C.) wysokości barometru 30 cali. Z tego galonu utworzono wszelkie mniejsze i większe miary objętości.
Szablon:TabDo towarów sypkich:
Szablon:TabQuarter zawiera blizko 10¼ feet cub. (stóp sześciennych) = 8 bushels = 32 pecks = 64 gallons = 256 quarts = 512 pints.

1 Quarter	=	290,	689179	litrów francuzkich
	=	72,	672295	garncy polskich
	=	2,	27101	korcy polskich
	=	1,	385930	czetwerti rossyjskich
	=	5,	288969	szefli pruskich
	=	4,	726706	metrów wiedeńskich.

Szablon:TabZboże, mąka, sól sprzedają się na łaszt load = 5 quarters.
Szablon:TabDawny, czyli Winchester Quarter = 281,888 litrów = 70,4720 garncy polsk. = 2,202 korcy polskich.
Szablon:TabDo mierzenia węgli kamiennych, kartofli, ryb, wapna i t. p. służy Chaldron = 12 Sacks = 36 Bushels.
Szablon:Tab2. Szablon:Roz (Wiedeń).
Szablon:TabMiara zbożowa i do stałych towarów jest muth, zawierający 30 metzen.
Szablon:TabMetz dzieli się na 2 halbe metzen = 4 viertel = 8 achtel = 16 massel = 32 halbmessel = 64 futter massel = 128 becher.

Metz	=	3100,	334	cali sześcien. francuz. dawnych
	=	61,	49931	litrów francuz.
	=	15,	37483	garńcy polskich
	=	0,	293213	czetwierti ross.

Metz	=	1,	11795		szefli pruskich
	=	0,	21156		quarter ang.

Szablon:Tab100 metrów wiedeńskich czynią 48,046 korcy polskich.
Szablon:Tab100 korcy polskich Szablon:Tab „ 208,132 metzów wiedeńskich.
Szablon:TabMiara do węgli stübich = 2 metzen = 3074966 garncy polskich. Miara do wapna Kalkmüthel = 2½ metzen = 38,4371 garncy polskich.
Szablon:TabDo płynów jednostką jest wiedeńska Mass = 71,334 cali sześciennych francuz. dawnych.
Szablon:TabMass zawiera 4 Seidel = 8 Pfiff.

Eimer	=	41 mass		=	2924,705 cali sześ. francuz. dawnych
	=	58,	01548		litrów i kwart polskich
	=	14,	50387		garncy polskich
	=	4,	72068		wiedro ross.
	=	0,	84445		eimer pruskich
	=	12,	77306		galionów angielskich.

Szablon:TabDreiling = 30 fuder = 32 fass = 10 eimer.
Szablon:Tab100 eimer (wiader) wiedeńs. = 1450Szablon:Ułamek garnc. polskich.
Szablon:Tab100 garncy polsk. = 6Szablon:Ułamek eimer wiedeńskich.
Szablon:Tab3. Szablon:Roz, (patrz tablicę VI).
Szablon:Tab4. Szablon:Roz: Podług zaprowadzonych w r. 1816 miar, stopa sześcienna pruska zawiera 1728 cali sześciennych = 0,0309158 metrów sześcien. = 1,29411 stóp sześ. polsk.
Szablon:TabDrzewo opałowe, kamienie, torf, mierzone bywają na sążnie po 108 stóp sześ. (to jest po 6 stóp długości i szerokości, a 3 stopy wysokości). W robotach mularskich i ziemnych, liczą także na pręty sześcienne po 1728 cali sześ., albo na Schachtruthe = 12.12.1. = 144 stóp sześciennych.
Szablon:TabDo zboża Szefel berliński zawiera 3072 cali sześciennych pruskich

=	2770,	742	cali sześ. franc. czyli 54,9614 litrów
=	13,	74035	garncy polskich
=	0,	262042	czetwierti ross.
=	0,	893691	metzów wiedeńskich
=	0,	189073	quarterow ang.

Szablon:Tab128,000 szefli berlińskich = 54961 korcy polsk.

Szablon:TabSzeffel = 4 Viertle = 16 metzów po 192 cali sześciennych pruskich.
Szablon:TabJedna metze = 3,43508 litrów i kwart polsk.
Szablon:TabZnaczniejsze ilości zboża, liczą się na winsple = 2 malter = 24 szefle.
Szablon:TabJedna tonna = 4 szefle = 64 metzen = 192 viertel.
Szablon:Tab5. Szablon:Roz. Wspólną jednostką miar objętości do rzeczy sypkich i płynów jest kwarta równa litrowi francuzkiemu. Kwart 4 idzie na garniec.

Garniec	=	289Szablon:Ułamek		cali sześć. polsk. nowych
	=	201,	649664	cali sześ. franc. dawnych
	=	4,	Szablon:Kropki	litry francuzkie
	=	1,	061314	garncy dawn. polsk.
	=	1,	416830	garncy litewskich
	=	1,	2205406	garncy ross.
	=	1,	1644535	metzen pruskich
	=	1,	040662	massel wiedeńskich
	=	0,	880666	gallonów ang.

Szablon:TabDo towarów sypkich używa się korzec = 4 ćwierci = 32 garncy.

Korzec	=	128,	Szablon:Kropki	litrów francuzkich
	=	1,	061314	korcy dawnych pols.
	=	0,	314852	beczek litewskich
	=	0,	6102703	czetwierti ross.
	=	2,	328907	szefli pruskich
	=	2,	081324	metzen wiedeńs.
	=	0,	440333	quarterów ang.
	=	10,	24\|3}	boisseau francuzkich.

Szablon:TabDo płynów służy ten sam garniec, jaki do towarów sypkich zatém:

Garniec polski	=	Szablon:Kropki	litrów francuzkich
	=	1,061314	garncy dawnych polsk.
	=	1,416830	garncy litewskich
	=	1,2205406	garncy ross.
	=	1,1644535	metzen pruskich
	=	1,040662	massel wiedeńskich
	=	0,880666	gallonów ang.

Garniec polski	=	1,416830	garncy litewskich
	=	0,3254775	wiedro ross.
	=	0,05822267	eimer prusk.
	=	0,06894712	eimer wiedeńsk.
	=	0,88066573	gallon ang.
	=	Szablon:Kropki	pintes franeuzki.

Szablon:TabJedna beczka = 25 garncy = 100 kwart.
Szablon:Tab5. Szablon:Roz: Przy budowach liczy się ziemia, piasek i t. d. na sażeny kubiczne:

Jeden sażen kubiczny	=	343,0	stóp kub. ang.
	=	9,7122	metrów kub.
	=	1,88228	sążni kub. polsk.

Szablon:TabBeczka wapna = 400 funtom = Szablon:Ułamek sażenia kub.
Szablon:TabDrzewo opałowe liczy się na sażeny; w Petersburgu prawnie sążeń = ¾ saż. kub. = 257¼ stóp kub.
Szablon:TabW Moskwie prawnie sażen. = Szablon:Ułamek saż. kub. = 285Szablon:Ułamek stóp kub.
Szablon:TabDo zboża jednostką miary sypkiej jest garniec,

prawnie garniec	=	Szablon:Kropki	cali sześ. ang.
	=	3,277235	litrów francuz, i kwart polskich.
	=	0,819309	garnca polsk.
	=	1,160830	garnca litewsk.

Szablon:TabCzetwiert′ = 2 ośminom = 4 pajokom = 8 czetwerikom = 64 garncom.

Czetwiert′	=	12800,	Szablon:Kropki	cali sześ. ang.
	=	209,	743053	litrów franc. i kwart polsk.
	=	52,	435763	garncy pols.
	=	1,	638617	korcy polsk.
	=	74,	292700	garncy litewskich.
	=	3,	816188	szefli pruskich
	=	3,	410495	metzen wiedeńskich
	=	0,	721537	quarter angielski.

Szablon:TabTowary suche sprzedają się na wagę, a nawet zboże jéj podlega w magazynach rządowych.
[529]Szablon:TabI tak: czetzoiert′, czyli kul trzymać powinien:

Mąki żytniéj bez worka	290 ℔, z workiem	300 ℔
Kaszy „ Szablon:Tab „	310 „ Szablon:Tab „	320 „
Żyto Szablon:Tab „ Szablon:Tab „	„ „ Szablon:Tab „	360 „
Owies „ Szablon:Tab „	z workiem 220 „
„ świéży Szablon:Tab „ Szablon:Tab „	„ Szablon:Tab 237 „
Jęczmień Szablon:Tab „ Szablon:Tab 260

Szablon:TabSiano sążeń kub. = 20 pudów = 800 funtów.
Szablon:TabDo płynów:
Szablon:TabWiadro = 10 stoof = 10 czarek.

Urzędowe wiadro	=	750,	Szablon:Kropki	cali sześć, ang.
	=	12,	289632	litr. franc. i kwart polsk.
	=	3,	072408	garncy polsk.
	=	4,	353091	garncy litewskich.
	=	0,	178884	eimer pruskich
	=	0,	211834	eimer wiedeńs.
	=	2,	705766	galion ang.

Szablon:TabStoof = 75, cali sześ. ang. = 1,229 litr. i kwart pols.
Szablon:TabFlaszka = ¾ stoof = 56¼ cali sześ. ang. = 0,92174 litrów i kwart polskich.
Szablon:TabNa komorze celnej liczy się beczka = 400, pipe = 360, oxhoft = 180, aam = 120, anker = 30, stekan = 15 stoof rossyjskich.
[530]Szablon:F Szablon:F Szablon:F Szablon:TabJednostką zasadniczą miar długości jest metr, który jest dziesięciomilionową cząstką, czwartéj części południka ziemskiego, albo 40-sto milionową cząstką obwodu ziemi zmierzoną na południku przechodzącym przez Paryż. Południk ten zawiera 400 stopni; jeden stopień oceniony ostatecznie i niezmiennie na 51307,4 toises fr., czyli 307844,4 stóp paryz. daw., podzielony został na sto tysięcy części; część taka stutysięczna jednego stopnia zowie się metrem i jest jednostką miar długości.
Szablon:TabPodział tak większych jak mniejszych części miary francuzkiéj jest dziesiętnym. Większe od metra części nazwano z greckiego 10 deca, 100 hecto, 1000 kilio, 10,000 myria; mniejsze z łacińskiego Szablon:Ułamek deci, Szablon:Ułamek centi, Szablon:Ułamek mili. I tak:
Szablon:TabCzwarta część południka ziemskiego = 100 stopni (dégrés), 1 dégré = 10 myriametres; 1 myriametre = 10 kilometres; 1 kilometre = 10 hectometres;

1 hectometre	= 10 decametres.
	Decametre =	10	Szablon:Id	metrów.
	Hectometre =	100
	Kilometre =	1000
	Myriametre =	10000

Decimetre jest częścią	10	Szablon:Id	metra.
Centimetre „ „	100
Millimetre „ „	1000
Dix-millimetre „ „	100000

[531]Szablon:TabJedna mila francuzka lieue równa się 4444,4444 metrów (=2572,016 sąż. pols.); (25 lieue idzie na 1 stopień (Szablon:Ułamek)° geogr.). Jedna mila morska (lieu—marine) = 5555,5556 metrów (20 na 1 stopień (Szablon:Ułamek)° geogr.). 9 lieus marines = 5 myriametres.

Szablon:F Szablon:TabJednostką zasadniczą jest gramm, równający się wadze jednego centimetra sześciennege wody destyllowanéj, temperatury + 4° C. zważonéj w próżni.

Decagramme =	10	Szablon:Id	grammów.
Hectogramme =	100
Kilogramme =	1000
Myriagramme =	10000

Decigramme jest częścią	10	Szablon:Id	gramma.
Centigramme	100
Milligramme	1000
Dix-milligramme	10000

Szablon:TabJedna tonna = 1000 kilogramów, jest to waga jednego metra sześciennego wody. Szablon:F Szablon:TabJednostką téj miary jest are, równający się kwadratowi mającemu za boki po 10 metrów, czyli 100 metrów kwadratowych (= 5,3583 prętów □ polsk. Mórg pols. = 300 prętów).

Hectare =	100 ares.
Centiare jest częścią	100-ną ara.

Szablon:F Szablon:TabJednostką téj miary jest metr sześcienny, który Francuzi nazywają Stère, i który służy do mierzenia drzewa opałowego. Tysiączna część metra sześć, nazywa się decimetrem sześć., który równa się jednemu [532]litrowi (1 litr = 1 kwarcie pols., a 1 litr wody waży lkilogram, czyli funtów pols. 2,466).

Decalitre =	10	Szablon:Id	litrów.
Hectolitre =	100
Kilolitre =	1000
Myrialitre =	10000

Decilitre jest częścią	10	Szablon:Id	litra.
Centilitre	100
Millilitre	1000
Dix-millilitre	10000

Szablon:F Szablon:TabJednostką jest frank srebrny ważący 5 grammów, gdzie znajduje się ½ gramma miedzi.

1	Szablon:Id	franków:	Decime jest częścią	10	Szablon:Id	franka.
10			Centime „ Szablon:Tab „	100
100			Millime „ Szablon:Tab „	1000

Szablon:F Szablon:F

Szablon:TabPowierzchnia ogrzewalna kotłów parowych oznacza się pospolicie za pomocą następujących danych:
Szablon:TabNa siłę jednego konia parowego przy maszynach stałych, liczy się zwykle 1,5 metra kwadr.; a przy maszynach używanych w żegludze parowéj i na kolejach żelaznych, liczy się od 0,8 do 1 metra kwadratowego.
Szablon:Tab1 metr kwadratowy powierzchni ogrzewalnéj daje:

w 1 sekundzie czasu	0,0067	kilogr. pary.
w 1 minucie	0,4	„ „
w 1 godzinie	24	„ „

Szablon:TabDla wyprodukowania 1 kilogramu pary w jednéj sekundzie, potrzeba jest 150 metrów kwadratowych powierzchni ogrzewalnéj.
[533]Szablon:TabDla wyprodukowania 1 kilogr. pary w jednéj minucie, potrzeba jest 2,5 metrów kwadr, powierzchni ogrzewalnéj.
Szablon:TabDla wyprodukowania 1 kilogr. pary w jednéj godzinie, potrzeba jest 0,041 metr, kwadr, powierzchni ogrzewalnéj.
Szablon:F Szablon:TabOznaczywszy przez W ilość węgla w kilogramach, przez D ilość drzewa w kilogramach, mającą się spalić na ruszcie w przeciągu jednéj godziny; przez N liczbę koni parowych kotła, do którego ruszt należy, to powierzchnia rusztu R będzie:

Szablon:C

Szablon:TabOtwory między rusztami powinny wynosić: dla węgla ¼, a dla drzewa ⅓ całéj powierzchni rusztów.

Szablon:F

Szablon:TabWymiary kominów murowanych, dadzą się oznaczyć z dokładnością dostateczną dla praktyki, podług poniższych prawideł:
Szablon:TabJeżeli nazwiemy przez:
Szablon:TabW ilość węgla kamiennego w kilogramach, mającego się spalić na ognisku w ciągu jednéj godziny;
Szablon:TabD ilość drzewa, mającego się spalić na ognisku w godzinie czasu;
Szablon:TabP ilość powietrza w kilogramach, przepływającego kominem w przeciągu jednéj godziny;
Szablon:TabN liczba koni parowych kotła lub maszyny;
Szablon:TabH wysokość komina;
Szablon:TabΩ dolny przekrój komina;

d dolny Szablon:Tab	Szablon:Id	otwór komina	Szablon:Id	w metrach;
d, górny
e dolną Szablon:Tab	Szablon:Id	grubość muru komina Szablon:Tab
e, górną

to mając z 4-ch ilości: N, W, D, P jednę nie wiadomą, takową zawsze w sposób następujący znajdziemy:
[534]Szablon:C

Szablon:C

Szablon:TabNastępnie znajdziemy główne wymiary komina z następującego wyrażenia, jeżeli wysokość komina jest daną:

Szablon:C

d,	=	d – 0,013 H.
e,	=	0,18 ᵐ·
e	=	0,18 + 0,015 H.

Szablon:TabKominom wolno stojącym daje się zwykle za wysokość 25 razy wziętą średnicę dolną. Wymiary takich kominów w metrach są następujące:

Szablon:C

d	=	Szablon:Sfrac
d₁	=	d – 0,013 H.
e₁	=	0,18 ᵐ·
e	=	0,18 + 0,015 H.

Szablon:TabWypadki otrzymane z przywiedzionych tutaj formuł, obejmuje tablica IX, na str. 536 i 537 pomieszczona.
[535]Szablon:F Szablon:F

Szablon:TabJeżeli oznaczymy pewną temperaturę na termometrze Réaumura przez R, Celsiusza przez C i Fahrenheita przez F, otrzymamy:
Szablon:Tab Szablon:TabF = 32 + Szablon:Ułamek C = 32 + Szablon:Ułamek R.
Szablon:Tab Szablon:TabC = Szablon:Ułamek (F–32) = Szablon:Ułamek R.
Szablon:Tab Szablon:TabR = Szablon:Ułamek (F–32) = Szablon:Ułamek C.
Szablon:TabNastępująca tablica obejmuje wartości: C, R i F odpowiadające różnym temperaturom:

C. (elsiusz)	R. (éaumur)	F.(ahrenheit)
1	0,8	33,8
10	8	50
20	16	68
30	24	86
40	32	104
50	40	122
60	48	140
70	56	158
80	64	176
90	72	194
100	80	212

[536]Szablon:F

Szablon:F

N

H

d

d₁

e

e₁

W

D

Szablon:Obrót

w metr.

w kilogr.

8

12

0,48

0,32

0,36

0,18

52,8

105

10

13

0,52

0,35

0,38

0,18

64,2

128

12

14

0,56

0,38

0,40

0,18

77,4

154

15

0,60

0,41

0,42

0,18

91,8

183

18

16

0,64

0,43

0,18

108

216

21

17

0,68

0,46

0,45

0,18

162

252

24

18

0,72

0,49

0,46

0,18

145

290

27

19

0,76

0,51

0,48

0,18

166

332

31

20

0,80

0,54

0,49

0,18

189

378

35

21

0,84

0,57

0,51

0,18

214

428

40

22

0,88

0,59

0,52

0,18

240

480

44

23

0,92

0,62

0,54

0,18

268

536

[537]

N

H

d

d₁

e

e₁

W

D

Szablon:Obrót

w metr.

w kilogr.

49

24

0,96

0,65

0,55

0,18

298

596

55

25

1,00

0,68

0,57

0,18

330

660

60

26

1,04

0,70

0,58

0,18

364

728

66

27

1,08

0,72

0,60

0,18

400

800

73

28

1,12

0,75

0,61

0,18

439

878

89

29

1,16

0,78

0,63

0,18

481

962

86

30

1,20

0,81

0,64

0,18

521

1042

94

31

1,24

0,84

0,66

0,18

565

1130

100

32

1,28

0,86

0,67

0,18

600

1200

Szablon:C [538]Szablon:F Szablon:F

Szablon:TabPrzez porównanie wymiarów 18-stu zbudowanych i czynnych już parowozów, otrzymujemy następujące średnie stosunki:
Szablon:Tab Szablon:TabNależy rozumieć przez:
Szablon:Tabd średnicę cylindra parowego w metrach,
Szablon:TabO przekrój cylindra parowego w metrach kwadratowych,
Szablon:TabF całkowitą powierzchnię ogrzewalną w metrach kwadratowych,
Szablon:Tabδ średnicę rury płomiennéj w metrach.

Szablon:F

Szablon:Kropki		=	0,114	$\sqrt{F}$
Szablon:Kropki		=	0,114	$\sqrt{F}$
Szablon:Kropki		=	0,013	$\sqrt{F}$
Szablon:Kropki		=	0,080	$\sqrt{F}$
Wewnętrza średnica rury płomiennéj	max.		0,037	metrów.
Wewnętrza średnica rury płomiennéj	min.		0,45	metrów.
Szablon:Kropki		=	0,0033	Szablon:Sfrac
Szablon:Kropki		=	87 δ
Szablon:Kropki		=	0,002	metrów.
Szablon:Kropki		=	0,92	F

Szablon:Kropki	=	0,00269 F
Szablon:Kropki	=	0,08 F
Szablon:Kropki	=	F
Szablon:Kropki	=	0,08 metrów
Szablon:Kropki	=	0,08 metrów
Długość tybli miedzianych (Steif-Bolzen) łączących ściany ogniska ze ścianami płaszcza	=	0,12 metrów
Szablon:Kropki	=	0,02 metrów
Szablon:Kropki	=	0,124 $\sqrt{F}$
Szablon:Kropki	=	0,84 δ
Szablon:Kropki	=	0,0013 $\sqrt{F}$
Szablon:Kropki	=	0,0014 $\sqrt{F}$
Szablon:Kropki	=	0,0014 $\sqrt{F}$
Szablon:Kropki	=	0,0014 $\sqrt{F}$
Szablon:Kropki	=	0,0024 $\sqrt{F}$
Szablon:Kropki	=	0,001 F.

Szablon:F

Szablon:Kropki	=	0,0128 $\sqrt{F}$
Szablon:Kropki	=	0,12 metrów
Szablon:Kropki	=	0,0058 $\sqrt{F}$
Szablon:Kropki	=	0,0058 $\sqrt{F}$

Szablon:F

Szablon:Kropki			=	0,00018 F
Wewnętrzna średnica rury parowéj przypływowéj (Zuleitungsrohr)			=	0,016 $\sqrt{F}$
Szablon:Kropki			=	0,0002 F
Przekrój rur, któremi para wpada do komory parowéj cylindrów			=	0,001 F
Szablon:Kropki			=	0,0002 F
Szablon:Kropki	Szablon:Id	maximum	=	0,00017 F
		minimum	=	0,0000273 F.

Szablon:F

Kanał przypływowy	Szablon:Id	stosunek szerokości do wysokości	=	6,91
Kanał przypływowy	Szablon:Id	przekrój	=	0,000132 F	=	0071.	O
Kanał odpływowy	Szablon:Id	stosunek szerokości do wysokości	=	3,65
Kanał odpływowy	Szablon:Id	przekrój	=	0,000237 F	=	0014.	O
Szablon:Kropki			=	0,03 $\sqrt{F}$	=	0,63	d
Szablon:Kropki			=	0,04 $\sqrt{F}$	=	0,82	d
Szablon:Kropki			=	0,0012 F	=	0,59.	O

Szablon:F

Szablon:Kropki	=	0,00136 F
Szablon:Kropki	=	0,0416 $\sqrt{F}$
Szablon:Kropki	=	1,57 d
Szablon:Kropki	=	3,84 d.

Szablon:F

Wyszczególnienie przedmiotu

Pociągi mieszane

Pociągi towarowe

Pociągi osobowe

Szablon:Obrót

Metrów

Szablon:F

Powierzchnia rusztu

1,048

0,845

1,417

Liczba rur płomiennych

125

171

Średnica ich wewnętrzna

0,046

0,045

0,047

Powierzchnia tychże rur

68,10

66,50

94,96

Szablon:Tab Szablon:Tab „ Szablon:Tab ogniska v. paleniska

6,25

5,01

7,37

Całkowita powierzchnia ogrzewalna

74,35

71,51

102,33

Średnica kotła cylindrowego

0,95

1,20

Długość tegoż

3,35

3,68

3,55

Objem wody w kotle

2,427

2,228

2,779

Szablon:Tab „ Szablon:Tab pary Szablon:Tab „

1,469

1,167

0,615

Długość dymnicy

0,665

0,849

0,675

Szerokość i wysokość

1,188

1,128

1,200

Średnica komina

0,318

0,328

0,400

Szablon:Tab „ Szablon:Tab pompy zasilającéj

0,060

0,105

0,064

Skok pompy zasilającéj

0,560

0,116

0,550

Największy przekrój przepustnicy (regulatora)

0,0112

0,0132

[542]

Wyszczególnienie przedmiotu

Pociągi mieszane

Pociągi towarowe

Pociągi osobowe

Szablon:Obrót

Metrów

Szablon:F

Przyśpieszenie stawidła w stopniach (Voreilen des Schiebers; avance du tiroir)

30°

15°

Przyśpieszenie linijne przy wpływie

0,004

Szablon:Tab Szablon:Tab „ Szablon:Tab Szablon:Tab „ Szablon:Tab „ ujściu

0,026

0,032

Nakrycie wewnętrzne stawidła (z każdéj strony)

0,001

0,0068

Nakrycie zewnętrzne stawidła (z każdéj strony)

0,025

0,024

0,028

Stosunek rozszerzalności (ekspansyi) maximum

0,80

Stosunek rozszerzalności (ekspansyi) minimum

0,25

Promień mimośrodu stawidłowego

0,058

0,092

Kanał wchodowy

Szablon:Id

długość

0,250

0,300

szerokość

0,040

0,050

Kanał wychodowy

Szablon:Id

długość

0,250

0,300

szerokość

0,075

0,076

0,090

Stawidło

Szablon:Id

długość

0,245

0,244

0,286

szerokość

0,310

0,312

0,360

Odległość cylindrów od środka do środka

1,880

2,076

1,850

Średnica cylindrów

0,380

0,400

Całkowita wewnętrzna długość cylindrów

0,720

0,742

0,682

[543]

Wyszczególnienie przedmiotu

Pociągi mieszane

Pociągi towarowe

Pociągi osobowe

Szablon:Obrót

Metrów

Skok tłoka

0,560

0,610

0,550

Długość trzona korbowego

1,825

1,470

2,310

Szablon:F

Odległość belek podłużnych ramy

1,223

1,350

Wysokość ramy

0,200

0,220

Szablon:Tab „ Szablon:Tab środków buforowych po nad szynami

0,955

0,950

Odległość tychże od siebie

1,727

Resory osi środkowéj

Szablon:Id

długość

0,950

0,966

szerokość

0,090

0,100

wysokość w środku

0,158

0,140

0,115

strzała

0,054

0,080

0,115

Średnice kół

Szablon:Id

osadzonych na osi śodkowéj

1,740

1,220

Szablon:Tab Szablon:Tab „ Szablon:Tab Szablon:Tab „ tylnéj

1,740

1,220

2,100

Szablon:Tab Szablon:Tab „ Szablon:Tab Szablon:Tab „ przedniéj

1,040

1,220

1,350

Oś środkowa

Szablon:Id

średnica czopa

0,160

0,180

długość czopa

0,150

0,250

średnica głowy piastowéj

0,180

0,190

grubość w środku

0,160

0,155

0,150

Odległość wewnętrzna kół

1,355

Śladomiar wewnętrzny

1,440

Odległość osi zewnętrznych

4,420

2,935

4,860

Szablon:Tab „ Szablon:Tab osi przedniéj od środkowéj

2,200

1,585

2,300

[544]

Wyszczególnienie przedmiotu

Pociągi mieszane

Pociągi towarowe

Pociągi osobowe

Szablon:Obrót

Metrów

Szerokość śladów kołowych

0,140

Stożkowatośó (koniczność) tychże

Szablon:Ułamek

Szablon:F

Tonnów

Ciężar parowozu bez wody

21,710

20,072

24,197

Szablon:Tab „ Szablon:Tab Szablon:Tab „ Szablon:Tab z wodą

24,397

22,300

27,319

Ilość wody w tendrze

5,783

6,390

Ciężar koksu lub węgla

1,750

1,225

Ciężar tendra próżnego

7,366

9,951

Ciężar tendra obładowanego

14,899

17,566

Szablon:Roz. 1 Tonna francuzka	= 1000 kilogramów.
	= 2000 funtów celnych.

[545]Szablon:F

Szablon:F

Szablon:Kropki	2,70
Szablon:Kropki	1,7	do	1,8
Szablon:Kropki	1,4	–	1,48
Szablon:Kropki	6,65	–	6,72
Szablon:Kropki	5,63	–	5,96
Szablon:Kropki	2,10	–	2,80
Szablon:Kropki	1,07	–	1,16
Szablon:Kropki	2,72	–	2,86
Szablon:Kropki	1,06	–	1,09
Szablon:Kropki	9,3	–	9,5
Szablon:Kropki	8,67	–	8,95
Szablon:Kropki	1,40	–	2,20
Szablon:Kropki	6,86	–	7,22
Szablon:Kropki	7,19	–	7,86
Szablon:Kropki	7,29	–	7,47
Szablon:Kropki	1,07	–	1,11
Szablon:Kropki	0,240	–
Szablon:Kropki	0,38	–	0,79
Szablon:Kropki	0,42	–	0,68
Szablon:Kropki	0,49	–	0,75
Szablon:Kropki	0,559	–	0,604
Szablon:Kropki	0,563	–	1,063
Szablon:Kropki	0,577	–	0,715
Szablon:Kropki	0,60	–	0,80
Szablon:Kropki	0,62	–	0,85
Szablon:Kropki	0,63	–	0,85

[546]

Szablon:Kropki	0,67	–	0,79
Szablon:Kropki	0,660
Szablon:Kropki	0,65	–	0,69
Szablon:Kropki	0,65	–	0,73
Szablon:Kropki	0,769
Szablon:Kropki	1,210
Szablon:Kropki	1,180
Szablon:Kropki	0,942
Szablon:Kropki	1,33
„ Szablon:Tab liściaste suche średnionasycone wodą	0,659	i	1,110
„ Szablon:Tab iglaste suche średnionasycone wodą	0,453	i	0,839
Szablon:Kropki	7,4	do	7,6
Szablon:Kropki	0,973
Szablon:Kropki	2,50	–	3,05
Szablon:Kropki	1,52	–	2,85
Szablon:Kropki	1,278
Szablon:Kropki	2,5
Szablon:Kropki	0,925	–	0,934
Szablon:Kropki	1,80	–	1,92
Szablon:Kropki	2,46	–	2,84
Szablon:Kropki	2,3	–	2,7
Szablon:Kropki	0,40
Szablon:Kropki	1,8	–	2,66
Szablon:Kropki	1,24	–	2,61
Szablon:Kropki	0,916	–	0,927
Szablon:Kropki	0,943
Szablon:Kropki	8,81
Szablon:Kropki	8,788
Szablon:Kropki	8,59	–	8,90
Szablon:Kropki	8,88	–	9,00
Szablon:Kropki	8,78	–	8,95

[547]

Szablon:Kropki	2,52	do	2,85
Szablon:Kropki	2,40	–	2,46
Szablon:Kropki	2,05	–	2,12
Szablon:Kropki	1,47	–	1,70
Szablon:Kropki	1,56
Szablon:Kropki	8,40	–	8,71
Szablon:Kropki	8,52	–	8,62
Szablon:Kropki	8,34	–	8,73
Szablon:Kropki	11,33	–	11,45
Szablon:Kropki	0,91	–	1,65
Szablon:Kropki	20,9	–	21,5
Szablon:Kropki	2,4	–	2,8
Szablon:Kropki	2,38	–	2,49
Szablon:Kropki	1,40	–	1,64
Szablon:Kropki	1,90	–	1,95
Szablon:Kropki	1,37	–	1,49
Szablon:Kropki	1,90	–	2,70
Szablon:Kropki	1,346
Szablon:Kropki	2,58	–	2,59
Szablon:Kropki	1,15
Szablon:Kropki	2,73
Szablon:Kropki	2,642
Szablon:Kropki	2,89
Szablon:Kropki	2,465
Szablon:Kropki	3,20	–	3,78
Szablon:Kropki	2,10	–	2,17
Szablon:Kropki	10,10	–	10,47
Szablon:Kropki	10,51	–	10,62
Szablon:Kropki	7,26	–	7,80
Szablon:Kropki	7,50	–	7,81
Szablon:Kropki	7,83	–	7,92
Szablon:Kropki	0,92	–	0,94

[548]

Szablon:Kropki	2,3	do	3,18
Szablon:Kropki	1,64	–	1,86
Szablon:Kropki	0,28	–	0,44
Szablon:Kropki	0,573
Szablon:Kropki	1,21	–	1,51
Szablon:Kropki	1,22	–	1,29
Szablon:Kropki	0,97
Szablon:Kropki	7,66	–	7,79
Szablon:Kropki	7,0	–	7,5
Szablon:Kropki	7,6	–	7,75
Szablon:Kropki	2,060
Szablon:Kropki	1,930
Szablon:Kropki	2,050
Szablon:Kropki	1,630
Szablon:Kropki	1,338
Szablon:Kropki	14,6	–	19,1
Szablon:Kropki	19,25
Szablon:Kropki	19,5
Szablon:Kropki	1,073
Szablon:Kropki	0,776

Szablon:F

Szablon:Kropki	0,792
Szablon:Kropki	0,716
Szablon:Kropki	1,522
Szablon:Kropki	1,192
Szablon:Kropki	1,970
Szablon:Kropki	1,02	do	1,04
Szablon:Kropki	0,919
Szablon:Kropki	0,940
Szablon:Kropki	0,918
Szablon:Kropki	1,023	–	1,034

[549]

Szablon:Kropki	1,02	do	1,04
Szablon:Kropki	1,00
Szablon:Kropki	0,992	–	1,002
Szablon:Kropki	13,550	–	13,575

Szablon:F

W temperaturze 0° przy ciśnieniu 0,76 metr. ciężar gatunkowy powietrza, które ze względu na wodę = 0,0013, przyjęte jest tutaj za jedność:
Szablon:Kropki	6,976	do	7,03
Szablon:Kropki	3,01
Szablon:Kropki	0,941
„ wodorodno-węglisty:
Szablon:Kropki	0,985
Szablon:Kropki	0,559
Szablon:Kropki	1,103
Szablon:Kropki	0,5	–	0,6
Szablon:Kropki	0,976
Szablon:Kropki	0,0688
Szablon:Kropki	1,613
Szablon:Kropki	1,000
Szablon:Kropki	0,624
Szablon:Kropki	0,470

[550]Szablon:F

Szablon:F

Ciśnienie pary	Temperatura podług Celsiusza	Ciśnienie pary	Temperatura podług Celsiusza
Atmosfer	Stopni	Atmosfer	Stopni
1	100,0	15	198,8
2	120,6	16	201,9
3	133,9	17	204,9
4	144,0	18	207,7
5	152,2	19	210,4
6	159,2	20	213,0
7	165,2	21	215,5
8	170,8	22	217,9
9	175,8	23	220,3
10	180,3	24	222,5
11	184,5	25	224,7

[551]Szablon:TabChcąc ciśnienie na cal □ wyrażone w atmosferach otrzymać w funtach, należy liczbę atmosfer, pomnożyć przez 15; gdyż 15 funtów wyraża ciśnienie jednéj atmosfery.

Szablon:TabI odwrotnie: mając wiadomą liczbę funtów pod ciśnieniem których kocioł pracuje, łatwo jest oznaczyć liczbę atmosfer; jeżeli tylko ilość funtów podzielimy przez 15.

Szablon:F Szablon:F

Szablon:Obrót

½

82

3229

3½

139

535

1

100

1700

4

144

477

1¼

106

1384

5

152

388

1½

112

1190

6

159

326

1¾

117

1020

7

165

282

2

121

900

8

171

248

2½

128

733

9

177

221

3

134

620

10

181

200

Szablon:TabZ téj tablicy widzimy jak szybko zmniejsza się objętość pary w miarę zwiększania się ciśnienia i temperatury. Kiedy np. jeden cal [552]sześcienny wody pod ciśnieniem jednéj atmosfery i w temperaturze 100° daje pary 1700 cali sześciennych, to tenże sam cal sześcienny wody pod ciśnieniem 10-ciu atmosfer i w temperaturze 181° daje tylko 200 cali sześciennych pary.
Szablon:TabZ téj tablicy daje się także łatwo obliczyć ilość wody, jaką należy w pewnym czasie wyparować, aby z niéj otrzymać daną ilość pary pewnego ciśnienia. Przypuściwszy np., że do poruszenia maszyny parowéj potrzebny jest kocioł parowy produkujący w minucie 480 stóp sześciennych pary ciśnienia 5 atmosfer, to tablica wskaże, że do tego celu w tymże samym czasie potrzeba jest wody Szablon:Ułamek = 1,23 stóp sześciennych.

Szablon:---
[553]Szablon:F Szablon:F

RODZAJ MATERYAŁU	1 funt paliwa może wyparować wody funtów
Szablon:Kropki	7
Szablon:Kropki	7
Szablon:Kropki	6
Szablon:Kropki	5
Szablon:Kropki	3
Szablon:Kropki	1½
Szablon:Kropki	3½
Szablon:Kropki	3
Szablon:Kropki	3
Szablon:Kropki	1½

[554]Szablon:F

Szablon:F

Szablon:Obrót

Waga w kilogramach jednego metra kwadratowego

Szablon:Obrót

1

7,788

8,788

8,508

11,3523

6,8610

10,4743

2

15,576

17,576

17,016

22,7046

13,7220

20,9486

3

23,364

26,364

25,524

34,0569

20,5830

31,4229

4

31,152

35,152

34,032

45,4192

27,4440

41,8972

5

38,940

43,940

42,540

56,7615

34,3050

52,3715

6

46,728

52,728

51,048

68,1138

41,1660

62,8458

7

54,516

61,516

59,556

79,4661

48,0270

73,3201

8

62,304

70,304

68,064

90,8184

54,8880

83,7944

9

70,092

79,092

76,572

102,1707

61,7490

94,2687

10

77,880

87,880

85,080

113,523

68,610

104,743

11

85,668

96,668

93,588

124,875

75,471

115,217

12

93,456

105,456

102,096

136,227

82,332

125,691

13

101,244

114,244

110,604

147,579

89,193

136,165

[555]

Szablon:Obrót

Waga w kilogramach jednego metra kwadratowego

Szablon:Obrót

14

109,032

123,032

119,112

158,931

96,054

146,639

15

116,820

131,820

127,620

170,283

102,915

157,113

16

124,608

140,608

136,128

181,635

109,776

167,587

17

132,396

149,396

144,636

192,987

116,637

178,061

18

140,181

158,184

153,144

204,339

123,498

188,535

19

147,972

166,972

161.652

215,691

130,359

199,009

20

155,760

175,760

170,160

227,043

137,220

209,483

21

163,548

184,548

178,668

238,395

144,081

219,957

22

171,336

193,336

187,176

249,747

150,942

230,431

23

179,124

202,124

195,684

261,099

157,803

240,905

24

186,912

210,912

204,192

272,451

164,664

251,379

25

194,700

219,700

212,700

283,803

171,525

261,853

UWAGA.Szablon:Tab

Piérwszy szereg liczb poziomy, przedstawia ciężary gatunkowe materyałów, które służyły za podstawę do obliczenia niniejszéj tabelli.

[556]Szablon:F

Szablon:F

Szablon:Obrót

1

0,0078

0,0066

14

1,528

1,188

2

0,031

0,022

15

1,755

1,368

3

0,070

0,044

16

1,996

1,556

4

0,124

0,092

17

2,254

1,750

5

0,195

0,152

18

2,527

1,968

6

0,280

0,212

19

2,815

2,200

7

0,382

0,288

20

3,120

2,244

8

0,499

0,380

21

3,439

2,688

9

0,631

0,488

22

3,725

2,944

10

0,780

0,612

23

4,126

3,204

11

0,943

0,732

24

4,482

3,512

12

1,123

0,868

25

4,875

3,816

13

1,318

1,020

26

5,272

4,124

[557]

Szablon:Obrót

27

5,686

4,448

44

15,100

11,836

28

6,115

4,784

45

15,795

12,384

29

6,559

5,136

46

16,504

13,936

30

7,020

5,504

47

17,230

13,504

31

7,495

5,872

48

17,971

14,080

32

7,985

6,248

49

17,727

14,680

33

8,494

6,668

50

19,500

15,292

34

9,016

7,060

55

23,595

18,202

35

9,555

7,488

60

28,080

22,024

36

10,108

7,920

65

32,955

25,842

37

10,678

8,364

70

38,220

29,968

38

11,263

8,820

75

43,875

34,412

39

11,863

9,300

80

49,920

39,160

40

12,480

9,788

85

56,355

44,202

41

13,111

10,276

90

63,180

49,556

42

13,759

10,776

95

70,395

55,218

43

14,422

11,300

100

78,000

61,159

[558]Szablon:F

Szablon:F

b zewnętrzna szerokość ramienia, d średnia grubość ramienia w ᵐᵐ, Q przekrój pełny, q przekrój netto żelaza kątowego (po odjęciu otworu na nit, którego średnica = podwójnéj grubości ramion), G waga 1 metra bieżącego.

d = 6,54 (¼′cala prus.)				d=9,81 (⅜ cala prus.)				d= 13,08 (½ cala prus.)

b.	Q	q	G	b.	Q	q	G	b.	Q	q	G
Szablon:Ułamek	w centime- trach kwa- dratowych		Szablon:Obrót	Szablon:Ułamek	w centime- trach kwa- dratowych		Szablon:Obrót	Szablon:Ułamek	w centime- trach kwa- dratowych		Szablon:Obrót

32,69	3,83	3,01	3,00	65,39	11,83	9,92	9,21	91,54	22,23	18,81	17,3
39,23	4,72	3,83	3,65	71,93	13,13	11,22	10,2	98,08	23,94	20,52	18,6
45,77	5,54	4,72	4,32	78,46	14,43	12,52	11,2	104,6	25,65	22,23	19,9
52,31	6,43	5,54	4,99	85,00	15,73	13,82	12,2	111,2	27,36	23,94	21,2
58,85	7,25	6,43	5,64	91,54	16,96	15,05	13,2	117,7	29,07	25,65	22,6
65,39	8,14	7,25	6,31	98,08	18,26	16,35	14,2	124,2	30,78	27,36	23,9
71,93	8,96	8,14	6,98	104,6	19,56	17,15	15,2	130,8	32,49	29,07	25,2
78,46	9,85	8,96	7,63	d = 13,08 milimetrów				137,3	34,20	30,78	26,6
d = 9,81 milimetrów				71,93	17,10	13,68	13,3	143,8	35,41	32,49	27,9
52,31	9,30	7,39	7,22	78,46	18,81	15,39	14,6	150,4	37,62	34,20	29,2
58,85	10,60	8,69	8,22	85	20,52	17,10	16,0	156,9	39,32	35,41	30,5

[559]Szablon:F

Szablon:F

Szablon:Obrót

100

5

50

7

8,58

157

100

13

58

7

14,3

212

125

6

75

8

14,1

337

125

13

82

8

20,0

416

150

7

80

9,5

18,5

518

150

13

86

9,5

25,0

612

176

8,5

91,5

9

27,0

706

176

23

106,5

9

44,3

1044

200

9

100

11

29,3

1051

200

23

114

11

50,4

1459

209

13

104,6

14,6

40,1

1522

209

19,6

112,2

14,6

49,9

1648

[560]

Szablon:Obrót

235

8,5

91,5

9

30,3

1051

235

23

106,5

9

53,8

1648

235

13

91,5

14

40,5

1546

235

26

104,5

14

62,5

2079

250

11

115

13

41,5

1844

250

26

130

13

68,5

2527

261

11

98,1

13

41,7

1859

261

16,5

104

13

52,3

2056

300

13

125

16

57,6

2974

300

26

138

16

85,0

2837

320

16

137

19

75,2

4480

UWAGA.Szablon:Tab

Ciężary działają tutaj na środek belki w dwóch punktach podpartéj. Jeżeli odległość pomiędzy punktami podpory będzie = L metrów; w takim razie, chcąc wynaleźć wytrzymałość belki, należy powyższe możliwe obciążenie pomnożyć jeszcze przez ułamek Szablon:Sfrac.

[561]Szablon:F

Szablon:F

Szablon:Obrót

Waga w kilogramach przy grubości ściany:

1½
milim.

2
milim.

3
milim.

4
milim.

5
milim.

10

0,3

0,4

„

15

0,5

0,6

0,9

„

20

0,7

0,9

1,2

„

25

0,9

1,1

1,6

„

30

1,0

1,4

2,0

2,5

„

35

1,2

1,6

2,3

3,0

3,2

40

1,4

1,9

2,7

3,6

4,3

45

1,6

2,1

3,1

4,0

4,9

50

1,8

2,3

3,4

4,5

5,5

55

2,0

2,6

3,8

5,0

6,1

60

2,1

2,8

4,2

5,5

6,7

[562]

Szablon:Obrót

Waga w kilogramach przy grubości ściany:

1½
milim.

2
milim.

3
milim.

4
milim.

5
milim.

65

2,2

3,1

4,5

6,0

7,5

70

2,4

3,3

4,9

6,5

7,9

75

2,6

3,6

5,3

7,0

8,5

80

2,9

3,8

5,6

7,4

9,1

85

3,1

4,1

6,0

7,9

9,8

90

3,2

4,3

6,4

8,4

10,4

95

3,4

4,5

6,7

8,9

11,0

100

3,6

4,8

7,1

9,4

11,6

105

3,8

5,0

7,5

9,9

12,2

110

4,0

5,3

7,9

10,4

12,9

[563]Szablon:F

Szablon:F

Szablon:Obrót

Waga w kilogramach przy grubości ściany:

3
milim.

4
milim.

5
milim.

6
milim.

8
milim.

9
milim.

Kilogr.

2

2,4

3,4

4,4

„

3

3,5

4,8

6,2

7,7

„

4

4,6

6,3

8,0

9,8

„

5

5,7

7,7

9,8

12,0

„

6

6,7

9,1

11,6

14,1

„

7

7,8

10,5

13,4

16,3

22,2

„

8

8,9

12,0

15,0

18,5

25,1

„

9

9,9

13,4

16,8

20,6

27,9

31,8

10

11,0

14,8

18,6

22,2

30,8

35,0

11

12,1

16,3

20,4

24,9

33,6

38,2

[564]

Szablon:Obrót

Waga w kilogramach przy grubości ściany:

3
milim.

4
milim.

5
milim.

6
milim.

8
milim.

9
milim.

Kilogr.

12

13,1

17,7

22,2

27,1

36,5

41,4

13

14,2

19,1

24,0

29,1

39,3

44,6

14

15,3

20,5

25,7

31,2

42,2

47,8

15

16,4

22,0

27,3

33,3

45,0

51,0

16

17,4

23,4

29,5

35,4

47,9

54,2

17

18,5

25,0

31,1

37,6

50,7

57,5

18

19,6

26,3

32,9

39,7

53,6

60,7

19

20,6

27,8

34,7

41,8

56,5

63,9

20

21,7

29,2

36,4

44,1

59,4

67,1

[565]Szablon:F

Szablon:F

Szablon:Obrót

5

1,035

14,46

17

1,119

45,91

29

1,203

82,27

6

1,042

16,61

18

1,126

48,76

30

1,21

85,50

7

1,049

19,12

19

1,133

51,65

31

1,217

88,78

8

1,056

21,01

20

1,140

54,56

32

1,224

92,09

9

1,063

24,22

21

1,147

57,52

33

1,231

95,41

10

1,070

26,82

22

1,154

60,50

34

1,238

98,78

11

1,077

29,45

23

1,161

63,51

35

1,245

102,18

12

1,084

32,11

24

1,168

66,56

36

1,252

105,60

13

1,091

34,81

25

1,175

69,63

37

1,259

109,11

14

1,098

37,53

26

1,182

72,57

38

1,266

112,57

15

1,105

40,29

27

1,189

75,89

39

1,273

116,10

16

1,112

43,08

28

1,196

79,06

40

1,280

119,64

[566]

Szablon:Obrót

41

1,287

123,24

56

1,392

180,90

71

1,497

245,76

42

1,294

126,84

57

1,399

185,00

72

1,504

250,30

43

1,301

130,52

58

1,406

189,11

73

1,511

254,91

44

1,308

134,12

59

1,413

193,29

74

1,518

259,52

45

1,315

137,94

60

1,420

197,47

75

1,525

264,21

46

1,322

141,69

61

1,427

201,65

76

1,532

268,89

47

1,329

145,37

62

1,434

205,98

77

1,539

273,65

48

1,336

149,18

63

1,441

210,23

78

1,546

278,40

49

1,343

153,08

64

1,448

214,62

79

1,553

283,24

50

1,350

156,97

65

1,455

218,95

80

1,560

288,06

51

1,357

160,86

66

1,462

223,34

81

1,567

292,96

52

1,364

164,82

67

1,469

227,67

82

1,574

297,87

53

1,371

168,79

68

1,476

232,21

83

1,581

302,84

54

1,378

172,82

69

1,483

236,68

84

1,588

307,81

55

1,385

176,79

70

1,490

241,22

85

1,595

312,71

[567]

Szablon:Obrót

86

1,602

317,76

89

1,623

332,96

92

1,644

348,60

87

1,609

322,80

90

1,630

338,22

93

1,651

353,86

88

1,616

327,92

91

1,637

343,34

94

1,658

359,05

[568]Szablon:F

Szablon:F

Szablon:Roz	1 cal sześcienny waży funtów
Szablon:Kropki	0,0357
Szablon:Kropki	0,4845
Szablon:Kropki	0,2590
Szablon:Kropki	0,2733
Szablon:Kropki	0,2800
Szablon:Kropki	0,4055
Szablon:Kropki	0,2608
Szablon:Kropki	0,3126
Szablon:Kropki	0,2519
Szablon:Kropki	0,3037
Szablon:Kropki	0,3162
Szablon:Kropki	0,3752
Szablon:Kropki	0,6932

Szablon:Roz.Szablon:Tab	Jeden cal pruski podłużny = 1,030 cali angielskich.
	Jeden cal sześcienny pruski = 17,891 centimetrów sześciennych.
	Jeden funt pruski czyli celny = 0,5 kilogramów francuzkich = 0,8928 funtów wiedeńskich = 1,1023 funtów angielskich = 1,2209 funtów rossyjskich.

[569]Szablon:F

Szablon:F

Szablon:Roz			1 stopa sześcienna waży funtów celnych.
Szablon:Kropki			0,0800
Szablon:Kropki			0,0585
Szablon:Kropki			0,0376
Szablon:Kropki			61,74
Szablon:Kropki			447,6
Szablon:Kropki			472,3
Szablon:Kropki			482,112
Szablon:Kropki			700,7
Szablon:Kropki			450,7
Szablon:Kropki			540,2
Szablon:Kropki			435,3
Szablon:Kropki			524,8
Szablon:Kropki			546,4
Szablon:Kropki			148,2
Szablon:Kropki			125,9
Szablon:Kropki			98,8
Drzewo liściaste	Szablon:Id	Szablon:Kropki	40,7
		Szablon:Kropki	68,5
Drzewo szpilkowe	Szablon:Id	Szablon:Kropki	28,0
		Szablon:Kropki	51,8

Szablon:Roz:Szablon:Tab

Jedna stopa sześcienna pruska = 0,03092 metrów sześciennych.

[570]Szablon:F

Szablon:F

Szablon:Roz (aliaż vel zlew)	Miedź	Cyna	Cynk	Ołów
Szablon:Kropki	5–10	–	1	–
Szablon:Kropki	4	1	–	–
Szablon:Kropki	5	–	2	–
Szablon:Kropki	15	2	1–2	1
Szablon:Kropki	8	1	–	–
Szablon:Kropki	10	1	–	–

[571]Szablon:F

Szablon:F Szablon:C

Szablon:F

Nazwa metalu	1	2	3	4	5	6	7
Miedzi	80	82	83	90	86	83,6	79
Cyny	18	16	15	4	14	8,8	8
Cynku	2	2	1,5	6	–	7,6	5
Ołowiu	–	–	0,5	–	–	–	8
	8	9	10	11	12	13	14
Miedzi	66,67	88	84	88,5	91,4	88,7	86,3
Cyny	14,58	10	14	2,5	8,6	8,3	11,4
Cynku	–	2	2	9,0	–	3,0	2,3
Ołowiu	18,75	–	–	–	–	–	–

	15	16	17	18	19	20
Miedzi	80	22,2	13,3	2	80	81
Cyny	16	33,2	73,3	80	18	17
Ołowiu	1	–	–	–	–	–
Antymonu	2	44,4	13,3	18	2	2

[572]Szablon:TabAliaż Nr. 1 jest biały i bardzo twardy, lecz dający się łatwo obrabiać, używa się na panewki osi parowozów. Nro 2 więcéj czerwonawy i kowalny jak poprzedni, używa się na suwacze. Nro 3 na panewki wystawione na silne tarcie i uderzenia. Aliaże od 4 do 8 włącznie używają się w ogóle na panewki maszyn; przyczém aliaże zawierające cynk są tańsze, lecz mniéj dobre od innych. Nro 9 używa się na cylindry pomp i kurki, w rozłamie jest czerwony, daje się łatwo piłować i polerować. Nro 10 używa się na pierścienie mimośrodów. Nro 11 do tłoków w lokomotywach. Nro 12 i 13 na kółka zębate. Nro 14 na śruby o grubym gwincie. Nro 15, 16, 17 i 18 przedstawiają aliaże, w których skład wchodzi większa lub mniejsza ilość antymonu i które używane również bywają na panewki, pierścienie tłoków i szybry (stawidla) w lokomotywach. Aliaże Nro 19 i 20 są wprawdzie twarde, lecz dają się dobrze toczyć i obrabiać pilnikiem, używane bywają na świstawki przy kotłach w zakładach przemysłowych, przy lokomotywach lub statkach parowych.

Szablon:F

Szablon:Kropki	Szablon:Tab 6,38
Szablon:Kropki	Szablon:Tab 22,34
Szablon:Kropki	Szablon:Tab 71,28
	Szablon:Tab 100

Szablon:F

Szablon:Kropki	Szablon:Tab14,22
Szablon:Kropki	Szablon:Tab85,34
Szablon:Kropki	Szablon:Tab 0,44
	Szablon:Tab100

[573]Szablon:F

Szablon:Kropki	Szablon:Tab11,38
Szablon:Kropki	Szablon:Tab72,62
Szablon:Kropki	Szablon:Tab16,00
	Szablon:Tab 100

Szablon:F

Szablon:Kropki	Szablon:Tab 5,59
Szablon:Kropki	Szablon:Tab86,76
Szablon:Kropki	Szablon:Tab 7,65
	Szablon:Tab 100

Szablon:F

Szablon:Kropki	Szablon:Tab 88,50
Szablon:Kropki	Szablon:Tab 11,50
	Szablon:Tab100

Szablon:F

Szablon:Kropki	Szablon:Tab71,43
Szablon:Kropki	Szablon:Tab28,57
	Szablon:Tab100

Szablon:F

Mosiądzu w rurach płomiennych	Szablon:Tab74,18
Szablon:Kropki	Szablon:Tab25,82
	Szablon:Tab100

[574]Szablon:F

Szablon:Kropki	Szablon:Tab 64,51
Szablon:Kropki	Szablon:Tab 35,49
	Szablon:Tab100

Szablon:F

Szablon:Kropki	Szablon:Tab 80	części
Szablon:Kropki	10	„
Szablon:Kropki	10	„
	100

[575]Szablon:F

Szablon:F

Szablon:Obrót	Szablon:Obrót	Szablon:Obrót	Szablon:Obrót	Szablon:Obrót	Szablon:Obrót
1,00	0,785	3,141	6,00	28,274	18,849
1,25	1,227	3,926	6,25	30,679	19,634
1,50	1,767	4,712	6,50	33,183	20,420
1,75	2,405	5,497	6,75	35,784	21,205
2,00	3,141	6,283	7,00	38,484	21,991
2,25	3,976	7,068	7,25	41,282	22,776
2,50	4,908	7,853	7,50	44,178	23,561
2,75	5,939	8,639	7,75	47,172	24,347
3,00	7,068	9,424	8,00	50,265	25,132
3,25	8,295	10,210	8,25	53,456	25,918
3,50	9,621	10,995	8,50	56,745	26,703
3,75	11,044	11,780	8,75	60,132	27,488
4,00	12,566	12,566	9,00	63,617	28,274
4,25	14,186	13,351	9,25	67,200	29,059
4,50	15,904	14,137	9,50	70,882	29,845
4,75	17,720	14,922	9,75	74,661	30,630
5,00	19,634	15,707	10,00	78,539	31,41
5,25	21,647	16,493	10,25	82,515	32,201
5,50	22,758	17,278	10,50	86,590	32,986
5,75	25,967	18,064	10,75	90,762	33,772

Szablon:TabObwody i powierzchnie powyżéj 10, znaleźć można łatwo za pomocą téj tabelki, jeżeli wiemy, że:
Szablon:Taba) obwody dwóch kół mają się do siebie jak ich średnice,
Szablon:Tabb) zaś powierzchnie dwóch kół, jak kwadraty z średnic.
[576]Szablon:TabObwód koła, którego średnica jest dwa razy większą od drugiego koła, jest także dwa razy większy od obwodu tego drugiego koła, powierzchnia zaś jest 4 razy większą.
Szablon:TabMając daną średnicę koła, łatwo jest znaleźć jego powierzchnię, pomnożywszy tylko średnicę przez Szablon:Ułamek lub 3,141.
Szablon:TabJeżeli zaś mamy z obwodu wynaleźć średnicę, co się najczęściéj wydarza praktykom, wtedy należy obwód pomnożyć przez Szablon:Ułamek.
Szablon:TabPowierzchnię koła znajdziemy mnożąc jego średnicę przez siebie samą, a potém jeszcze przez ułamek Szablon:Ułamek lub 0,785.
Szablon:Tab Szablon:Roz: Koło, którego średnica równa się 0,9 (Szablon:Ułamek cala) ma powierzchnię równą:

Szablon:C

Szablon:F Szablon:F

Szablon:Tab 1) Powierzchnia kwadratu = a × a = a², gdzie a oznacza długość boku kwadratu.

Szablon:Tab 2)	Powierzchnia prostokąta = ab, gdzie a oznacza długość jednego a b drugiego boku. Powierzchnia równolegloboku równa się podobnież iloczynowi z podstawy przez wysokość.
Szablon:Tab 3)	Powierzchnia trójkąta = Szablon:F* gdzie a oznacza podstawę, zaś b jego wysokość; można także znaleźć powierzchnię trójkąta w ten sposób: Szablon:C

Szablon:Tab 4) Powierzchnia trapezu = Szablon:F* gdzie a i b oznaczają boki trapezu równoległe od siebie, a h jego wysokość; lub téż znajduje się powierzchnię w ten sposób: ½ h·(a+b).
[577]Szablon:Tab 5) Powierzchnia koła = π r²; a obwód = 2 π r.

Szablon:Tab 6)

Powierzchnia wycinka koła z kątem α° mającym swój wierzchołek w środku koła:

Szablon:Tab P = Szablon:F* π r²

Szablon:Tab 7)

Powierzchnia odcinka koła z takimże kątem α°:

Szablon:Tab Szablon:C

Szablon:Tab 8)	Powierzchnia (pierścienia) obręczy zawartéj między obwodami dwóch kół wynajduje się: odejmując powierzchnię koła mniejszego od powierzchni koła większego; zatém P = π (R² — r²).
Szablon:Tab 9)	Elipsa. Powierzchnia P = π a b. gdy a i b oznaczają połówki obudwu osi mniejszéj i większéj.
Szablon:Tab 10)	Parabola. Powierzchnia odcinka parabolicznego z cięciwą s i wysokością łuku h: Szablon:C
Szablon:Tab 11)	Walec i równoleglościan. Objętość O = podstawie × wysokość. Płaszcz walca uciętego skośnie: Szablon:C Objętość jego: O = π r² (Szablon:F*) gdy h₁ oznacza najkrótszy a h₂ najdłuższy bok cylindra.
Szablon:Tab 12)	Stożek i piramida (ostrokręg i ostrosłup). Objętość O = ⅓ powierzchni podstawy × wysokość. Płaszcz prostego stożka: P = π r s gdy s = r² + h² jest bokiem.

[578]

	Objętość ściętéj piramidy: O = Szablon:F* (P + $\sqrt{P_{p}}$ + p) gdy h oznacza odległość dwóch równoległych podstaw P i p.
Szablon:Tab 13)	Kula.	Powierzchnia kuli:	P = 4 π r².
		Objętość kuli	O = Szablon:Ułamek π r³.
	Objętość odcinka kuli: O = Szablon:Ułamek π h (3 a² + h²) = ⅓ π h² (3 r – h), gdy r jest promieniem kuli, a promieniem powierzchni cięcia, a h wysokością odcinka. Powierzchnia pasa czyli sfery kuli (Calotte): P = 2 π r h. Objętość Szablon:Tab Szablon:Tab „ Szablon:Tab „ Szablon:Tab „ „ O = Szablon:Ułamek π h (3 a² + 3 b² + h²) gdy a i b są promieniami powierzchni zakończających pas.
Szablon:Tab 14)	Objętość beczek. Biorąc beczkę za walec, którego średnica D jest wartością średnią pomiędzy największą i najmniejszą średnicą beczki d¹ i d, to otrzymamy: O = Szablon:F* D² W, gdzie W oznacza wysokość beczki.

Kiedy	sklepistość	beczki	jest	wielka, wtedy	D = d + 0,66 (d¹ – d).
„	„	„	„	średnia	D = d + 0,60 (d¹ – d).
„	„	„	„	mała	D = d + 0,55 (d¹ – d).

Szablon:Tab 15) Najważniejsze wawtośni na π.

π	=	3,14159	π²	=	9,8696	π³	=	31,00628
Szablon:F*	=	0,10132	$\sqrt{π}$	=	1,77245	$\sqrt[3]{π}$	=	1,46459

			Szablon:F*	=	0,31831
			$\sqrt{\frac{1}{π}}$	=	0,56419

Szablon:---
[579]Szablon:F Szablon:F

		Metrów.
Szablon:Kropki		1,5
Szablon:Kropki		1,0
Szablon:Kropki		2,1
Szablon:Kropki		4,5
Szablon:Kropki		12,0
Szablon:Kropki		20
Szablon:Kropki		30
Szablon:Kropki		36
Szablon:Kropki		1,6
Szablon:Kropki		0,0015
Szablon:Kropki		0,8
Szablon:Kropki		3,0
Szablon:Kropki		5,0
Szablon:Kropki		8,0
Szablon:Kropki		12,0
Szablon:Kropki		18,0
Szablon:Kropki		0,9
Szablon:Kropki		3,0
Szablon:Kropki		22,0
Szablon:Kropki		45,0
Szablon:Kropki		60,0
Szablon:Kropki		80,0
Szablon:Kropki		110,0
Szablon:Kropki		140,0

[580]

		Metrów.
Szablon:Kropki		2,0
Szablon:Kropki		9,81
Szablon:Kropki		340,0
Szablon:Kropki		1435,0
Szablon:Kropki		3625,0
Szablon:Kropki		3500,0
Szablon:Kropki		395
Szablon:Kropki		580
Szablon:Kropki		390
Szablon:Kropki		480
Szablon:Kropki		780
Szablon:Kropki		448
Szablon:Kropki		29400,0
Szablon:Kropki		305,000,000
Szablon:Kropki		464,000,000
Szablon:Kropki		0,30 Szablon:F*
Szablon:Kropki		0,60
Szablon:Kropki		1,10
Szablon:Kropki		2,00
Szablon:Kropki		1,50
Szablon:Kropki		8,00
Szablon:Kropki		7,50
Szablon:Kropki		9,00
Szablon:Kropki		24,00
Szablon:Kropki		36,00
Szablon:Kropki		10,00
Szablon:Kropki		2,00

[581]

		Metrów.
Szablon:Kropki		10,00
Szablon:Kropki		9,00
Szablon:Kropki		0,12
Szablon:Kropki		12,00
Szablon:Kropki		0,01
Szablon:Kropki		0,08
Szablon:Kropki		0,12
Szablon:Kropki		0,05
Szablon:Kropki		0,18
Szablon:Kropki		0,09
Maszyna do wytłaczania dziur w blasze na 15 millim. średnicy — 13 do 15 uderzeń w minucie.

Szablon:---
[582]Szablon:F Szablon:F Szablon:F

Warszawsko-Wiedeńska.		Warszawsko-Wiedeńska.
Szablon:Roz	wiorst	Szablon:Roz	wiorst
I.		Szablon:Kropki	264
I.		Szablon:Kropki	275
Szablon:Kropki		Szablon:Kropki	282
Szablon:Kropki	15	Szablon:Kropki	291
Szablon:Kropki	28	Szablon:Kropki	12,4
Szablon:Kropki	41	II. Warszawsko-Bydgoska.
Szablon:Kropki	52
Szablon:Kropki	62
Szablon:Kropki	75
Szablon:Kropki	90
Szablon:Kropki	99
Szablon:Kropki	107	Warszawa
Szablon:Kropki	124	Szablon:Kropki	15
Szablon:Kropki	136	Szablon:Kropki	28
Szablon:Kropki	157	Szablon:Kropki	41
Szablon:Kropki	178	Szablon:Kropki	52
Szablon:Kropki	196	Szablon:Kropki	62
Szablon:Kropki	216	Szablon:Kropki	82
Szablon:Kropki	232	Szablon:Kropki	107
Szablon:Kropki	245	Szablon:Kropki	125
Szablon:Kropki	258	Szablon:Kropki	138

[583]

Szablon:Roz	wiorst	Szablon:Roz	wiorst
Szablon:Kropki	161	V. Droga Żelazna Brzesko-Grajewska.
Szablon:Kropki	176
Szablon:Kropki	197
Szablon:Kropki	211
Szablon:Kropki	217½
III. D. Żel. Fabr.-Łódzka.		Brześć Litewski
		Szablon:Kropki	22
		Szablon:Kropki	17
		Szablon:Kropki	18
Szablon:Kropki	99	Szablon:Kropki	12

Szablon:Kropki	15	Szablon:Kropki	12
Szablon:Kropki	26	Szablon:Kropki	16
Szablon:Kropki	125	Szablon:Kropki	14
		Szablon:Kropki	11
IV. Droga Żelazna Warszaws.-Terespolska.		Szablon:Kropki	22
		Szablon:Kropki	15
		Szablon:Kropki	13
		Szablon:Kropki	24
		Szablon:Kropki	4

		Razem wiorst	200

Warszawa (Praga)		Szablon:Tab Od stacyi Starosielce do Białegostoku, gdzie krzy- żują się Drogi żelazne Szablon:Kor-Petersburska z Grajewską wiorst	4
Szablon:Kropki	17
Szablon:Kropki	25
Szablon:Kropki	35
Szablon:Kropki	52
Szablon:Kropki	70	VI. Droga Żelazna Brzesko-Kijowska.
Szablon:Kropki	84
Szablon:Kropki	110
Szablon:Kropki	120
Szablon:Kropki	136
Szablon:Kropki	159	Brześć Litewski
Szablon:Kropki	174	Szablon:Kropki	23
Szablon:Kropki	193	Szablon:Kropki	20
Szablon:Kropki	201	Szablon:Kropki	20

[584]

Szablon:Roz	wiorst	Szablon:Roz	wiorst
Szablon:Kropki	13	VII. Droga Żelazna Brzesko-Moskiewska.
Szablon:Kropki	21
Szablon:Kropki	20
Szablon:Kropki	24
Szablon:Kropki	25
Szablon:Kropki	16	Brześć-Litewski
Szablon:Kropki	20	Szablon:Kropki	24
Szablon:Kropki	19	Szablon:Kropki	44
Szablon:Kropki	21	Szablon:Kropki	67
Szablon:Kropki	12	Szablon:Kropki	92
Szablon:Kropki	20	Szablon:Kropki	117
Szablon:Kropki	16	Szablon:Kropki	142
Szablon:Kropki	14	Szablon:Kropki	167
Szablon:Kropki	18	Szablon:Kropki	188
Szablon:Kropki	12	Szablon:Kropki	210
Szablon:Kropki	18	Szablon:Kropki	229
Szablon:Kropki	23	Szablon:Kropki	251
Szablon:Kropki	24	Szablon:Kropki	276
Szablon:Kropki	20	Szablon:Kropki	301
Szablon:Kropki	17	Szablon:Kropki	321
Szablon:Kropki	25	Szablon:Kropki	338
Szablon:Kropki	19	Szablon:Kropki	358
Szablon:Kropki	15	Szablon:Kropki	378
Szablon:Kropki	18	Szablon:Kropki	396
Szablon:Kropki	18	Szablon:Kropki	418
Szablon:Kropki	17	Szablon:Kropki	433
Szablon:Kropki	17	Szablon:Kropki	457
Szablon:Kropki	22	Szablon:Kropki	479
Szablon:Kropki	21	Szablon:Kropki	498
		Szablon:Kropki	520
Razem wiorst	608	Szablon:Kropki	544
		Szablon:Kropki	567
Uwaga. Z Równa idzie od- noga drogi źelaznéj na Dubno do Radziwiłłowa i Brodów. (Granica aust.)		Szablon:Kropki	588
		Szablon:Kropki	611
		Szablon:Kropki	631
		Szablon:Kropki	647

[585]

Szablon:Roz	wiorst	Szablon:Roz	wiorst
Szablon:Kropki	663	Szablon:Kropki	241
Szablon:Kropki	690	Szablon:Kropki	270
Szablon:Kropki	706	Szablon:Kropki	295
Szablon:Kropki	727	Szablon:Kropki	314
Szablon:Kropki	752	Szablon:Kropki	333
Szablon:Kropki	775	Szablon:Kropki	352
Szablon:Kropki	796	Szablon:Kropki	371
Szablon:Kropki	814	Szablon:Kropki	388
Szablon:Kropki	838	Szablon:Kropki	412
Szablon:Kropki	854	Szablon:Kropki	436
Szablon:Kropki	873	Szablon:Kropki	461
Szablon:Kropki	893	Szablon:Kropki	482
Szablon:Kropki	909	Szablon:Kropki	505
Szablon:Kropki	920	Szablon:Kropki	526
Szablon:Kropki	942	Szablon:Kropki	543
Szablon:Kropki	964	Szablon:Kropki	551
Szablon:Kropki	982	Szablon:Kropki	576
Szablon:Kropki	1001	Szablon:Kropki	590
Szablon:Kropki	1023	Szablon:Kropki	614
VIII. Droga Żelazna Warszaw.- Petersburgska		Szablon:Kropki	632
		Szablon:Kropki	657
		Szablon:Kropki	673
		Szablon:Kropki	691
		Szablon:Kropki	718
		Szablon:Kropki	744
Warszawa (Praga)		Szablon:Kropki	769
Szablon:Kropki	32	Szablon:Kropki	793
Szablon:Kropki	51	Szablon:Kropki	812
Szablon:Kropki	79	Szablon:Kropki	836
Szablon:Kropki	101	Szablon:Kropki	857
Szablon:Kropki	116	Szablon:Kropki	878
Szablon:Kropki	141	Szablon:Kropki	900
Szablon:Kropki	162	Szablon:Kropki	921
Szablon:Kropki	183	Szablon:Kropki	934
Szablon:Kropki	201	Szablon:Kropki	950
Szablon:Kropki	216	Szablon:Kropki	970

[586]

Szablon:Roz	wiorst	Szablon:Roz	wiorst
Szablon:Kropki	986	Szablon:Kropki	38
Szablon:Kropki	999	Szablon:Kropki	50
Szablon:Kropki	1007	Szablon:Kropki	59
Szablon:Kropki	1029	Szablon:Kropki	77
Szablon:Kropki	1049	Szablon:Kropki	82
IX. Dr. Zel. Libawska.		Szablon:Kropki	93
		Szablon:Kropki	110
		Szablon:Kropki	117
		Szablon:Kropki	132
		Szablon:Kropki	151
Etkany (vel Koszedary)		Szablon:Kropki	169
Szablon:Kropki	22	Szablon:Kropki	185
Szablon:Kropki	—	Szablon:Kropki	197
Szablon:Kropki	37	Szablon:Kropki	211
Szablon:Kropki	58	Szablon:Kropki	229
Szablon:Kropki	70	Szablon:Kropki	247
Szablon:Kropki	95	Szablon:Kropki	264
Szablon:Kropki	118	Szablon:Kropki	281
Szablon:Kropki	136	Szablon:Kropki	294
Szablon:Kropki	160	Szablon:Kropki	318
Szablon:Kropki	—	Szablon:Kropki	336
Szablon:Kropki	184	Szablon:Kropki	350
Szablon:Kropki	—	Szablon:Kropki	367
Szablon:Kropki	209	Szablon:Kropki	387
Szablon:Kropki	229	Szablon:Kropki	408
Szablon:Kropki	257	Szablon:Kropki	428
Szablon:Kropki	277	Szablon:Kropki	447
Szablon:Kropki	294	Szablon:Kropki	466
X. Droga Żelazna. Petersb.-Moskiewska.		Szablon:Kropki	492
		Szablon:Kropki	505
		Szablon:Kropki	520
		Szablon:Kropki	543
		Szablon:Kropki	568
		Szablon:Kropki	586
St. Petersburg		Szablon:Kropki	604
Szablon:Kropki	24

[587]

Szablon:Roz	wiorst	Szablon:Roz	wiorst
XI. Dr. Żel. z Dynaburga przez Kijów do Odessy.		Szablon:Kropki	117
		Szablon:Kropki	237
		Szablon:Kropki	293
		Szablon:Kropki	337
		Szablon:Kropki	410
		XIV. D. Ż. z Wilna do Eidkun.
Dynaburg
Szablon:Kropki	243
Szablon:Kropki	371
Szablon:Kropki	731
Szablon:Kropki	875
Szablon:Kropki	1317	Wilno
Szablon:Kropki	1567	Szablon:Kropki	16
Szablon:Kropki	1927	Szablon:Kropki	39
XII. Droga Żelazna Moskiewsko-Odesska.		Szablon:Kropki	54
		Szablon:Kropki	77
		Szablon:Kropki	97
		Szablon:Kropki	114
		Szablon:Kropki	131
		Szablon:Kropki	149
Moskwa		Szablon:Kropki	161
Szablon:Kropki	181	Szablon:Kropki	177
Szablon:Kropki	358	Szablon:Kropki	178
Szablon:Kropki	502	XV. Droga Żelazna z Dynaburga do Rygi.
Szablon:Kropki	826
Szablon:Kropki	944
Szablon:Kropki	1194
Szablon:Kropki	1554
XIII. Dr. Żelaz. Moskiewsko-Niźnie-Nowogrodzka.
		Dynaburg
		Szablon:Kropki	83
		Szablon:Kropki	136
		Szablon:Kropki	204
Moskwa		Szablon:---
Szablon:Kropki	61
Szablon:Kropki	115

[588]

Szablon:Roz	Odle- głość w mi- lach	Szablon:Roz	Odle- głość w mi- lach
XVI. Droga Żelazna z Krakowa do granicy (Maczki).
		Szablon:Kropki	1,7
		Szablon:Kropki	1,7
		Szablon:Kropki	0,6
		Szablon:Kropki	1,7
Kraków		Szablon:Kropki
Szablon:Kropki	1,7	Szablon:Kropki	1,1
Szablon:Kropki	1,7	Szablon:Kropki	1,6
Szablon:Kropki	1,7	Szablon:Kropki
Szablon:Kropki	1,5	Szablon:Kropki	1,2
Szablon:Kropki	0,5	Szablon:Kropki	1,8
Szablon:Kropki		Szablon:Kropki	1,2
Szablon:Kropki	0,5	Szablon:Kropki	0,8

Razem mil	7,6	Szablon:Kropki	0,7
XVII. Droga Żelazna z Krakowa do Wiednia i do Wrocławia.		Oderberg (tu rozdziela się droga do Wiednia i do Wrocławia).	2,0


Kraków
Szablon:Kropki	1,7
Do Wiednia		do Wrocławia.
Szablon:Kropki	0,9	Szablon:Kropki	0,6
Szablon:Kropki	0,2	Szablon:Kropki	1,0
Schönbrunn (do Opawy 3,8)	0,7	Szablon:Kropki	0,3
Szablon:Kropki	2,3	Szablon:Kropki	1,2
Szablon:Kropki	1,6	Szablon:Kropki	1,2
Szablon:Kropki	1,4	Szablon:Kropki	0,7
Szablon:Kropki	1,3	Szablon:Kropki	1,5
Szablon:Kropki	1,8	Szablon:Kropki	0,9
Szablon:Kropki		Szablon:Kropki	1,3
Szablon:Kropki	1,9	Szablon:Kropki	1,5

[589]

Szablon:Roz	Odle- głość w mi- lach	Szablon:Roz	Odle- głość w mi- lach
Szablon:Kropki	2,0	Szablon:Kropki	2,7
Szablon:Kropki	2,5	Szablon:Kropki	1,7
Szablon:Kropki	1,5	Szablon:Kropki	1,7
Szablon:Kropki	1,8	Szablon:Kropki	0,8
Szablon:Kropki	2,7	Szablon:Kropki	1,2
Szablon:Kropki	2,8	Szablon:Kropki	2,0
Szablon:Kropki	2,4	Szablon:Kropki	1,0
Szablon:Kropki	0,8	Szablon:Kropki	1,2
Szablon:Kropki	1,1	Szablon:Kropki	1,3

Szablon:Kropki	1,4	Razem	41,6
Szablon:Kropki	1,1
Szablon:Kropki	1,7
Szablon:Kropki	0,7
Szablon:Kropki	1,1
Szablon:Kropki	0,5

Razem	53,2

XVIII. Droga Żelazna Krakowsko-Lwowska.

		Szablon:Kropki	3,4
Kraków		Szablon:Kropki	2,2
Szablon:Kropki		Szablon:Kropki	2,7
	1,2	Szablon:Kropki	2,0
Szablon:Kropki		Szablon:Kropki	1,7
	3,2	Szablon:Kropki	2,9
Szablon:Kropki	3,7	Szablon:Kropki	3,5
Szablon:Kropki	1,6	Szablon:Kropki	2,5
Szablon:Kropki	2,6	Szablon:Kropki	2,5
Szablon:Kropki	1,0	Szablon:Kropki	2,2
Szablon:Kropki	4,3	Szablon:Kropki	2,0
Szablon:Kropki	1,7
Szablon:Kropki	1,1	Razem	48,0

[590]

Szablon:Roz	Odle- głość w mi- lach	Szablon:Roz	Odle- głość w mi- lach
XIX. Droga Żelazna Lwowsko-Brodzka.		Szablon:Kropki	0,7
		Szablon:Kropki	2,5
		Szablon:Kropki	1,6
		Szablon:Kropki	1,5
		Szablon:Kropki	1,9
		Szablon:Kropki	1,9
Lwów		Szablon:Kropki	3,0
Szablon:Kropki	6,5	Szablon:Kropki	2,2
Szablon:Kropki	12	Szablon:Kropki	2,1
(z Brodów do Radziwiłłowa).		Szablon:Kropki	2,6
		Szablon:Kropki	2,1
XX. Droga Żelazna Lwowsko-Tarnopolska.		Szablon:Kropki	2,7
		Szablon:Kropki	1,9

		Razem	35,0

Lwów		XXII. Droga Żelazna z Aleksandrowa do Berlina.
Szablon:Kropki	6,5
Szablon:Kropki	10,0
Szablon:Kropki	15,0
Szablon:Kropki	18,5
Szablon:Kropki	25,5
XXI. Droga Żelazna Lwowsko-Czerniowiecka		Aleksandrów (z Warszawy do Aleksandrowa mil 29,9)
		Otłoczyn (granica Pruska)
		Szablon:Kropki	1,7
Lwów		Szablon:Kropki	1,4
Szablon:Kropki	3,2	Szablon:Kropki	2,6
Szablon:Kropki	2,5	Szablon:Kropki	1,3
Szablon:Kropki	0,9	Szablon:Kropki	1,4
Szablon:Kropki	1,7	Szablon:Kropki	3,6

[591]

Szablon:Roz	Odle- głość w mi- lach	Szablon:Roz	Odle- głość w mi- lach
Szablon:Kropki	2,8	XXIII. Droga Żelazna Poznańsko-Bydgoska.
Szablon:Kropki	1,6
Szablon:Kropki	0,9
Szablon:Kropki	2,7
Szablon:Kropki	3,0
Szablon:Kropki	3,3
Szablon:Kropki	1,5	Poznań
Szablon:Kropki	1,8	Szablon:Kropki	1,79
Szablon:Kropki	1,4	Szablon:Kropki	3,69
Szablon:Kropki	0,9	Szablon:Kropki	5,03
Szablon:Kropki	1,0	Szablon:Kropki	6,72
Szablon:Kropki	1,0	Szablon:Kropki	8,81
Szablon:Kropki	1,8	Szablon:Kropki	10,68
Szablon:Kropki	1,5	Szablon:Kropki	14,22
Szablon:Kropki	0,7	Szablon:Kropki	15,94
Szablon:Kropki	1,0	Chmielnik (Hopfengarten)	18,16
Szablon:Kropki	1,9	Szablon:Kropki	20,26
Szablon:Kropki	1,0	XXIV. Droga Żelazna Poznańsko-Wrocławska
Szablon:Kropki	1,1
Szablon:Kropki	1,4
Szablon:Kropki	1,3
Szablon:Kropki	1,1
Szablon:Kropki	2,4
Szablon:Kropki	0,7
Szablon:Kropki	0,5	Poznań
Szablon:Kropki	1,0	Szablon:Kropki	2,4
Szablon:Kropki	1,5	Szablon:Kropki	4,2
		Szablon:Kropki	5,5
Razem	52,8	Szablon:Kropki	6,9
		Szablon:Kropki	9,1
		Szablon:Kropki	10,5
		Szablon:Kropki	11,8
		Szablon:Kropki	13,5
		Szablon:Kropki	15,6

[592]

Szablon:Roz	Odle- głość w mi- lach	Szablon:Roz	Odle- głość w mi- lach
Szablon:Kropki	16,0	Szablon:Kropki	2,8
Szablon:Kropki	17,4	Szablon:Kropki	1,5
Szablon:Kropki	18,8	Szablon:Kropki	2,1
Szablon:Kropki	20,9	Szablon:Kropki	2,5
XXV. Droga Żelazna Poznańsko-Szczecińska		Szablon:Kropki	2,7
		Szablon:Kropki	2,7
		Szablon:Kropki	1,5
		Szablon:Kropki	1,4
		Szablon:Kropki	1,2

Poznań		Razem	21,0
Szablon:Kropki	2,4	XXVII. Droga Żelazna z Czczewa do Królewca.
Szablon:Kropki	2,0
Szablon:Kropki	2,4
Szablon:Kropki	2,6
Szablon:Kropki	1,8
Szablon:Kropki	2,9
Szablon:Kropki	1,9	Szablon:Kropki
Szablon:Kropki	2,4	Szablon:Kropki	1,2
Szablon:Kropki	1,9	Szablon:Kropki	1,2
Szablon:Kropki	2,7	Szablon:Kropki	1,5
Szablon:Kropki	1,65	Szablon:Kropki	1,0
Szablon:Kropki	1,68	Szablon:Kropki	1,4
Szablon:Kropki	0,39	Szablon:Kropki	1,6
Szablon:Kropki	0,89	Szablon:Kropki	1,6

Razem	22,21	Szablon:Kropki	1,0
XXVI. Droga Żelazna z Bydgoszczy do Gdańska.		Szablon:Kropki	1,4
		Szablon:Kropki	1,6
		Szablon:Kropki	1,6
		Szablon:Kropki	1,7
		Szablon:Kropki	1,1
		Szablon:Kropki	1,7
		Szablon:Kropki	0,7
Bydgoszcz		Szablon:Kropki	1,5

Szablon:Kropki	2,6	Razem	21,8

[593]

Szablon:Roz	Odle- głość w mi- lach	Szablon:LinkWew	Odle- głość w mi- lach
XXVIII. Droga Żelazna z Królewca do Eidkun.		Szablon:Kropki	1,3
		Szablon:Kropki	1,4
		Szablon:Kropki	1,4
		Szablon:Kropki	2,4
		Szablon:Kropki	1,8
		Szablon:Kropki	1,6
Królewiec		Szablon:Kropki	1,8
Szablon:Kropki	1,5	Szablon:Kropki	1,6
Szablon:Kropki	1,2	Szablon:Kropki	1,5
Szablon:Kropki	1,3
Szablon:Kropki	1,6	Razem	20,4

Szablon:---
[594]Szablon:F

Szablon:Roz

Szablon:Obrót

Koszt ogólny
budowy w Rs.

Koszt budowy
jednéj wiorsty
w Rs.

Otwarta w r. 1838.

Szablon:Kropki

25

1836

„

1,528,300

61,136

r. 1848.

Szablon:Kropki

324,68

1845

„

15,000,000

46,154

r. 1851.

Szablon:Kropki

604

1843

„

75,000,000

124,172

r. 1861.

Szablon:Kropki

204

1858

4,50%

10,926,626

53,562

r. 1862.

Szablon:Kropki

73

1858

4,5

4,470,624

61,241

Szablon:Kropki

1206

1857

125,129,115

103,755

r.1863.

7) Warszawsko-Bydgoska (z Łowicza do Alexandrowa)

131

1857

4,5

5,400,000

41,221

[595]

Szablon:Roz

Szablon:Obrót

Koszt ogólny
budowy w Rs.

Koszt budowy
jednéj wiorsty
w Rs.

r. 1864.

Szablon:Kropki

196

1859

14,975,990

76,252

r. 1865

Szablon:Kropki

240

1863

12,687,400

52,710

r. 1866.

Szablon:Kropki

243

1863

5Szablon:Ułamek

16,250,000

66,872

Szablon:Kropki

26

1865

5

1,250,000

49,000

Szablon:Kropki

197

–

5,1

14,965,251

75,965

r. 1867

Szablon:Kropki

196

1864

5

10,200,000

53,000

r. 1868

Szablon:Kropki

502

1864

25,057,327

49,897

Szablon:Kropki

11

–

2,000,000

181,818

Szablon:Kropki

234

1865

10,530,000

45,000

Szablon:Kropki

448

–

5Szablon:Ułamek

37,500,000

53,707

Szablon:Kropki

169

1866

5

12,495,000

73,935

Szablon:Kropki

438

–

23,899,281

54,564

Szablon:Kropki

39

–

5Szablon:Ułamek

2,652,000

68,000

r. 1869.

Szablon:Kropki

195

1859

5,13

12,000,000

61,538

[596]

Szablon:Roz

Szablon:Obrót

Koszt ogólny
budowy w Rs.

Koszt budowy
jednéj wiorsty
w Rs.

r. 1869.

Szablon:Kropki

622

1836

37,251,066

58,887

Szablon:Kropki

780

1836

5Szablon:Ułamek

51,884,000

66,518

Szablon:Kropki

69

–

5,596,000

82,294

r. 1870.

Szablon:Kropki

280

1836

–

19,320,000

69,000

Szablon:Kropki

171

1836

5,1

8,596,000

50,271

Szablon:Kropki

283

1836

15,057,500

53,206

Szablon:Kropki

393

–

5,1

21,156,130

53,833

Szablon:Kropki

388

–

3

26,390,000

68,015

r. 1871.

Szablon:Kropki

244

–

5,1

14,981,000

61,398

Szablon:Kropki

320

–

27,734,236

86,669

Szablon:Kropki

200

1836

11,500,000

57,500

Szablon:Kropki

540

–

31,479,000

58,295

1868

Szablon:Obrót

Szablon:Kropki

1049

1870

47,146,130

45,277

[597]

Szablon:Roz

Szablon:Obrót

Koszt ogólny
budowy w Rs.

Koszt budowy
jednéj wiorsty
w Rs.

r. 1871.

Szablon:Kropki

360

1860

12,789,000

35,522

Szablon:Kropki

608

1870

45,650,000

75,081

Uwaga.Szablon:Tab

Długość 36 dróg żelaznych w Cesarstwie i Królestwie Polskiém tutaj wymienionych, ogółem wynosi wiorst 12017,68. Koszta budowy 36 wiorst wraz z taborem, biorąc po jednéj wiorście z każdéj drogi, wynoszą Rs. 2,375,269; zatém koszt jednéj wiorsty drogi żelaznéj wynosi średnio Rs. 65,979.

Szablon:---
[599]Szablon:F

Szablon:F

Szablon:C

Szablon:F


Szablon:F
Po polsku.	po niemiecku.	po francuzku.
Aerostatyka	Szablon:Tab Aärostatik	Szablon:Tab Aérostatique.
Aerodynamika	Szablon:Tab Aärodynamik	Szablon:Tab Aérodynamique.
Aerostat (balon)	Szablon:Tab Aärostat, Luftball	Szablon:Tab Aérostate.
Aeronauta (żeglarz napowietrz.)	Szablon:Tab Aäronaut, Luftschiffer	Szablon:Tab Aéronaute.
Akustyka	Szablon:Tab Akustik	Szablon:Tab Acoustique.
Akwedukt (wodociąg).	Szablon:Tab Aquäduct	Szablon:Tab Aqueduc; conduit d’eau.
Amalgama	Szablon:Tab Amalgam	Szablon:Tab Mercure argental.
Ambalaż (opakowanie)	Szablon:Tab Embalage	Szablon:Tab Embalage.
Anszlag (kosztorys)	Szablon:Tab Anschlag	Szablon:Tab Devis.
Ankra	Szablon:Tab Anker	Szablon:Tab Ancre.
Antaba	Szablon:Tab Handhabe	Szablon:Tab Manette.
Antracyt	Szablon:Tab Anthracit	Szablon:Tab Anthracite.
Antymon	Szablon:Tab Antimonium	Szablon:Tab Antimoine.
Arkusz blachy kotłowéj	Szablon:Tab Kesselplatte	Szablon:Tab Tôle.
Armatura kotła	Szablon:Tab Kesselmontirung, Armatur	Szablon:Tab Armure.
Aparat	Szablon:Tab Apparat	Szablon:Tab Appareile.
Arkada	Szablon:Tab Arcade	Szablon:Tab Arcade.

[600]


Artezyjska studnia	Szablon:Tab Artesischer Brunnen	Szablon:Tab Puits artésien.
Atmosfera (Powietrznia)	Szablon:Tab Atmosphäre, Dunstkreis	Szablon:Tab Atmosphère.
Szablon:F
Baka do rznięcia gwintu	Szablon:Tab Backe	Szablon:Tab Coussinet à fileter.
Bal (deska gruba)	Szablon:Tab Bohle	Szablon:Tab Madrier.
Balansier (v. wahadło przy masz. par.)	Szablon:Tab Balancier	Szablon:Tab Balancier.
Balustrada	Szablon:Tab Gitter, Ballustrade	Szablon:Tab Ballustrade, treillage.
Barometr	Szablon:Tab Barometer	Szablon:Tab Baromètre.
Bawełna	Szablon:Tab Baumwolle	Szablon:Tab Cotton.
Belka z blachy żel.	Szablon:Tab Eisenblechträger	Szablon:Tab Traverse en tôle.
Bezwładność	Szablon:Tab Trägheit	Szablon:Tab Inertie.
Bęben na statku par.	Szablon:Tab Radkastenbogen	Szablon:Tab Tambour.
Bieg maszyny	Szablon:Tab Gehen der Maschine	Szablon:Tab Marcher.
Blacha	Szablon:Tab Blech (Platte)	Szablon:Tab Plaque.
Blejwas	Szablon:Tab Bleiweis	Szablon:Tab Blanc de céruse.
Blok (krążek)	Szablon:Tab Block des Flaschenzuges	Szablon:Tab Poulie.
Budowniczy	Szablon:Tab Baumeister, Architekt	Szablon:Tab Constructeur, Architecte.
Bufor	Szablon:Tab Buffer	Szablon:Tab Tampon.
Buks pakunkowy	Szablon:Tab Stopfbüchse	Szablon:Tab Boite à étoupe.
Bulier (przy kotle parowym Woolfʼa)	Szablon:Tab Siederohr	Szablon:Tab Bouilleur.
Szablon:F
Cal	Szablon:Tab Zoll	Szablon:Tab Pouce.
„ kwadratowy	Szablon:Tab Quadrat zoll	Szablon:Tab Pouce carré.
„ sześcienny	Szablon:Tab Cubik zoll	Szablon:Tab Pouce cubique.
Cecha, znak	Szablon:Tab Marke	Szablon:Tab Repère.
Cegielnia	Szablon:Tab Ziegelhütte	Szablon:Tab Briqueterie, tuilerie.
Cegła	Szablon:Tab Ziegel	Szablon:Tab Brique.
Cegła ogniotrwała	Szablon:Tab Feuerfeste Ziegel	Szablon:Tab Brique réfractaire.

[601]


Cement	Szablon:Tab Cement	Szablon:Tab Ciment.
Cęgi (kleszcze)	Szablon:Tab Zange	Szablon:Tab Pince, tenaille.
Chorągiewki (na kolei i na statku par.)	Szablon:Tab Flaggen	Szablon:Tab Drapeaux.
Chłodnica	Szablon:Tab Kühlfass	Szablon:Tab Cuve, réfraichissoir.
Chyżość (prędkość)	Szablon:Tab Geschwindigkeit	Szablon:Tab Vitesse.
Chyżość kątowa	Szablon:Tab Winkelgeschwindigkeit	Szablon:Tab Vitesse angulaire.
Chyżośc normalna	Szablon:Tab Normalgeschwindigkeit	Szablon:Tab Vitesse normale.
Ciągi (kanały ogniowe)	Szablon:Tab Züge	Szablon:Tab Carneaux.
Ciąg powietrza	Szablon:Tab Luftzug	Szablon:Tab Tirage.
Ciąg płomienia	Szablon:Tab Feuerzug	Szablon:Tab Courant de flamme.
Ciągarnia do rur etc.	Szablon:Tab Ziehbank	Szablon:Tab Banc à tirer.
Ciepłota (temperatura)	Szablon:Tab Wärmegrad, Temperatur	Szablon:Tab Température.
Cieplik	Szablon:Tab Wärme	Szablon:Tab Chaleur, calorique.
„ wolny	Szablon:Tab Freie oder Fühlbare Wärme	Szablon:Tab Chaleur libre ou sensible.
„ utajony (ukryty)	Szablon:Tab Latente Wärme	Szablon:Tab Chaleur latente.
„ promienisty	Szablon:Tab Strahlende Wärme	Szablon:Tab Chaleur rayonnante.
„ gatunkowy	Szablon:Tab Spezifische Wärme	Szablon:Tab Chaleur spécifique.
Cieplina (jednostka ciepła)	Szablon:Tab Wärmeeinheit	Szablon:Tab Calorie.
Ciepłomierz (termometr)	Szablon:Tab Wärmemesser	Szablon:Tab Calorimètre, thermomètre.
Cieśla	Szablon:Tab Zimmermann	Szablon:Tab Charpentier.
Ciesiołka	Szablon:Tab Zimmerkunst	Szablon:Tab Charpenterie.
Ciężar, waga	Szablon:Tab Gewicht	Szablon:Tab Poids.
„ gatunkowy	Szablon:Tab Spezifisches Gewicht	Szablon:Tab Pesanteur spécifique.
Ciśnienie	Szablon:Tab Druck	Szablon:Tab Préssion.
„ pary	Szablon:Tab Dampfdruck	Szablon:Tab Préssion de la Szablon:LinkWew.
„ powietrza	Szablon:Tab Luftdruek	Szablon:Tab Préssion atmosphérique.
Cokuł	Szablon:Tab Sockel, Schwelle	Szablon:Tab Sole, socle, piédestal.

[602]


Cylinder parowy	Szablon:Tab Dampfcylinder	Szablon:Tab Cylindre à vapeur.
„ pompy	Szablon:Tab Pumpenstiefel	Szablon:Tab Corps de pompę.
Cynk v. zynk	Szablon:Tab Zink	Szablon:Tab Zinc.
Cyna	Szablon:Tab Zinn	Szablon:Tab Etain.
Cyrkiel (kręźlec)	Szablon:Tab Zirkel	Szablon:Tab Compas.
Części zapasowe	Szablon:Tab Reservetheile	Szablon:Tab Pièces de réchange.
Czop	Szablon:Tab Zapfen	Szablon:Tab Tenon, tourillon, pivot.
„ korbowy	Szablon:Tab Kurbelzapfen, Warze	Szablon:Tab Bouton de manivelle.
„ osi walu	Szablon:Tab Achsschenkel	Szablon:Tab Fusée d’essieu.
Szablon:F
Deptak	Szablon:Tab Tretrad	Szablon:Tab Treuil à tambour.
Diagram (krzywa indykatora)	Szablon:Tab Indicatorcurve	Szablon:Tab Diagramme.
Dłuto	Szablon:Tab Meissel	Szablon:Tab Burin.
Domek dróżniczy	Szablon:Tab Bahnwärterhaus	Szablon:Tab Maison de garde.
Dmuchawka parowa	Szablon:Tab Blasrohr	Szablon:Tab Tuyau d’échappement.
Dno	Szablon:Tab Boden	Szablon:Tab Fond.
Drąg v. lewar kierowniczy	Szablon:Tab Steuerungshebel	Szablon:Tab Levier de changement de marche.
Drążek złamany	Szablon:Tab Kniehebel	Szablon:Tab Levier brisé.
Drezyna	Szablon:Tab Dresine	Szablon:Tab Vagonnet de tournée
Droga	Szablon:Tab Bahn	Szablon:Tab Route, chemin.
Droga żelazna (kolej)	Szablon:Tab Eisenbahn	Szablon:Tab Chemin de fer.
Dróżnik	Szablon:Tab Bahnwärter	Szablon:Tab Cantonnier.
Drut telegraficzny	Szablon:Tab Telegraphendrath	Szablon:Tab Fil conducteur.
Drzewo	Szablon:Tab Holz	Szablon:Tab Bois.
Drzwi dymnicy	Szablon:Tab Rauchkammerthür	Szablon:Tab Porte de bôite à fumée.
Drzwiczki ogniskowe	Szablon:Tab Feuerthür	Szablon:Tab Porte de fourneau.
Dworzec drogi żel.	Szablon:Tab Bahnhof	Szablon:Tab Gare (station).
Dym	Szablon:Tab Rauch	Szablon:Tab Fumée.
Dymnica	Szablon:Tab Rauchkammer	Szablon:Tab Boite à fumée.
Dymochłony	Szablon:Tab Rauchverzehrende Oefen	Szablon:Tab Combustion sans fumée.
Dynamometr (siłomierz)	Szablon:Tab Dynamometer	Szablon:Tab Dynamométre.
Dynamika	Szablon:Tab Dynamik	Szablon:Tab Dynamique.

[603]


Dysza v. dyza	Szablon:Tab Düse	Szablon:Tab Buse, tuyère.
Dyrekcya	Szablon:Tab Direction	Szablon:Tab Direction.
Dystylacya	Szablon:Tab Destination	Szablon:Tab Distillation.
Dźwignia	Szablon:Tab Hebelade	Szablon:Tab Grue, chèvre.
Dziura w odlewie	Szablon:Tab Galie in Guss	Szablon:Tab Soufflure.
Dzwon	Szablon:Tab Glocke	Szablon:Tab Cloche.
Dzwono kola	Szablon:Tab Radkranzfelgen	Szablon:Tab Segment.
Dżdżenie v. plucie kotła	Szablon:Tab Spucken, preimen	Szablon:Tab Entrainer l’eau, primer.
Szablon:F
Ekscentryk (mimośród)	Szablon:Tab Excentrik	Szablon:Tab Excentrique.
Ekspansya v. rozszerzanie	Szablon:Tab Expansion	Szablon:Tab Expansion.
Eksplozya vel rozsadzenie	Szablon:Tab Bersten, zerspringen	Szablon:Tab Explosion, détonation.
Ekstrapociąg	Szablon:Tab Extrazug	Szablon:Tab Train extraordinaire.
Elastyczność	Szablon:Tab Elasticität	Szablon:Tab Élasticité.
Elektryczność.	Szablon:Tab Electricität	Szablon:Tab Électricité.
Szablon:F
Fabryka	Szablon:Tab Fabrik	Szablon:Tab Fabrique.
Fabrykant	Szablon:Tab Fabrikant	Szablon:Tab Fabricant.
Farba (barwa)	Szablon:Tab Farbe	Szablon:Tab Couleur.
Filtr do wody	Szablon:Tab Filtrirmaschine	Szablon:Tab Filtres.
Fontanna	Szablon:Tab Fontene	Szablon:Tab Fontaine.
Formować	Szablon:Tab Formen	Szablon:Tab Mouler.
Formierz	Szablon:Tab Former	Szablon:Tab Mouleur.
Formierstwo	Szablon:Tab Formerei	Szablon:Tab Moulage.
Frezownica	Szablon:Tab Fräsemaschine	Szablon:Tab Tour d’alaisage.
Fryszerka	Szablon:Tab Frischesse	Szablon:Tab Affinerie.
Fundament	Szablon:Tab Fundament	Szablon:Tab Fondement.

[604]


Szablon:F
Galerya na parowozie	Szablon:Tab Geländer der Locomotive	Szablon:Tab Galerie de Locomotive.
Gaz	Szablon:Tab Gas	Szablon:Tab Gaz.
Gasidło (w kuźni)	Szablon:Tab Löschwisch, Löschwadel	Szablon:Tab Arrosoir, mouillette.
Galwanizm	Szablon:Tab Galvanismus	Szablon:Tab Galvanisme.
Gąbka	Szablon:Tab Schwamm	Szablon:Tab Eponge, plombagine
Gęstość	Szablon:Tab Dichtigkeit	Szablon:Tab Densité.
„ pary	Szablon:Tab „ des Dampfes	Szablon:Tab „ de la vapeur.
Gęś (surowiec)	Szablon:Tab Gänze	Szablon:Tab Gueuse.
Giąć	Szablon:Tab Biegen	Szablon:Tab Cintrer, rouler.
Gichta (w w. piecu)	Szablon:Tab Gicht des Hochofens	Szablon:Tab Gueulard.
Gisernia (ob. odlewnia)	„	„
Glinka ogniotrwała	Szablon:Tab Feuerfester-Thon	Szablon:Tab Argile rèfracteur.
Gładzić, polerować	Szablon:Tab Poliren	Szablon:Tab Brunir.
Głowa młota	Szablon:Tab Bahn des Hammers	Szablon:Tab Panne du marteau.
„ kowadła	Szablon:Tab Bahn des Amboses	Szablon:Tab Tête de l’enclume.
„ wiórawca (hebla)	Szablon:Tab Bahn eines Hobels	Szablon:Tab Face ou tête du rabot.
Gotować	Szablon:Tab Kochen	Szablon:Tab Ebullition.
Grafit	Szablon:Tab Graphit	Szablon:Tab Graphite.
Graca (do zuzli)	Szablon:Tab Schabeisen	Szablon:Tab Racloir.
Grzechotka (do wiercenia)	Szablon:Tab Bohrknarre	Szablon:Tab Cliquet.
Gruntwaga (mularska)	Szablon:Tab Grundwage	Szablon:Tab Niveau de maçon.
Grzbiet (żebro)	Szablon:Tab Rippe	Szablon:Tab Nervure.
Grubość ścian kotła	Szablon:Tab Kesselwandstärke	Szablon:Tab Epaisseur de tôle de la chaudière.
Gwinciarka ręczna	Szablon:Tab Schneideisen	Szablon:Tab Verges à clous.
„ mechaniczna	Szablon:Tab Schraubenschneidmaschine	Szablon:Tab Machine à fileter.
Gwintować	Szablon:Tab Schraubenschneiden	Szablon:Tab Fileter, tarauder.
Gwint	Szablon:Tab Gewinde	Szablon:Tab Filet.
Gwoździe	Szablon:Tab Nägel	Szablon:Tab Clous.
Gwoździarka	Szablon:Tab Nageleisen	Szablon:Tab Cloutière, clouvière.

[605]


Szablon:F
Haki do szyn.	Szablon:Tab Schienennägel	Szablon:Tab Crampons.
Haki i łańcuchy (do wagonów)	Szablon:Tab Haken u. Ketten	Szablon:Tab Crochets et châines.
Hamulec	Szablon:Tab Bremse	Szablon:Tab Frain.
Hamulcowy	Szablon:Tab Bremser	Szablon:Tab Garde frain.
Hartowanie stali	Szablon:Tab Härten des Stahles	Szablon:Tab Tremper.
Hebel v. wiórawiec.	Szablon:Tab Hobeł	Szablon:Tab Rabot.
Heblarnia	Szablon:Tab Hobelmaschine	Szablon:Tab Machine à raboter.
Hermetyczny (szczelny)	Szablon:Tab Hermetisch	Szablon:Tab Hermétique.
Heron (uczony Alexandryjski)	Szablon:Tab Heron	Szablon:Tab Héron d’Alexandrie.
Hydraulika	Szablon:Tab Hydraulik	Szablon:Tab Hydraulique.
Hydrauliczna prasa	Szablon:Tab Bramah (hydraulische) presse	Szablon:Tab Présse hydraulique.
Hydrografia	Szablon:Tab Hydrographie	Szablon:Tab Hydrographique.
Hydrodynamika	Szablon:Tab Hydrodynamik	Szablon:Tab Hydrodynamique.
Hydrostatyka	Szablon:Tab Hydrostatik	Szablon:Tab Hydrostatique.
Szablon:F
Jednostka dynamiczna	Szablon:Tab Einheit der mechanischen Leistung	Szablon:Tab Unité dynamique.
Imadło (śrubsztok)	Szablon:Tab Schraubstock	Szablon:Tab Étau.
Imadło wielkie	Szablon:Tab Fester Schraubstock	Szablon:Tab Étau à pied.
Imadełko ślusarskie	Szablon:Tab Feilkloben	Szablon:Tab Étau à main.
Indykator Watta (siłoskaz)	Szablon:Tab Dampfindicator	Szablon:Tab Indicateur.
Inżektor Giffarda (ob. Smoczek)	· Szablon:Tab · Szablon:Tab ·	· Szablon:Tab · Szablon:Tab ·
Inżynier	Szablon:Tab Ingenieur	Szablon:Tab Ingénieur.
Izba maszynowa	Szablon:Tab Maschinenraum	Szablon:Tab Chambre de la machine.
Szablon:F
Kalibrować	Szablon:Tab Kalibriren	Szablon:Tab Calibrer.
Kaliber	Szablon:Tab Kaliber	Szablon:Tab Calibre.

[606]


Kalibrowy cyrkiel	Szablon:Tab Kaliberzirkel	Szablon:Tab Compas.
Kamienie do ostrzenia	Szablon:Tab Schleifsteine	Szablon:Tab Repassoirs.
Kamień w kulissie Stefensona	Szablon:Tab Kulissenstein	Szablon:Tab Coulisseau.
Kamień do polerowania	Szablon:Tab Polirstein	Szablon:Tab Brunissoir.
Kamień kotłowy (osad)	Szablon:Tab Kesselstein	Szablon:Tab Sediments, incrustation.
Kanały vel upusty parowe w stawidle (w szybrze)	Szablon:Tab Dampfwäge, D. Kanäle	Szablon:Tab Lumières.
Kanały ogniowe	Szablon:Tab Feuerkanäle, v. Züge	Szablon:Tab Carneaux.
Kapa kowalska	Szablon:Tab Schmiedeesse	Szablon:Tab Cheminée de forge.
Kareń (w odlewni)	Szablon:Tab Kern	Szablon:Tab Noyau.
Karniowa skrzynka	Szablon:Tab Kernkasten	Szablon:Tab Boite à noyau.
Kątomiar (u stolarzy)	Szablon:Tab Gehrmaass	Szablon:Tab Angle oblique.
Kątomierz	Szablon:Tab Winkelmesser	Szablon:Tab Équerrey, goniomètre.
Kąt żelazny	Szablon:Tab Eiserner Winkel	Szablon:Tab Équerre en fer.
Kąt przyspieszenia	Szablon:Tab Voreilungswinkel	Szablon:Tab Angle d’avance.
Kierownik parowy	Szablon:Tab Dampfsteuerung	Szablon:Tab Distribution à vapeur.
Kierownik stawidłowy	Szablon:Tab Scbiebersteuerung	Szablon:Tab Distribution à Szablon:LinkWew.
Kierować maszyną	Szablon:Tab Steuern	Szablon:Tab Maneuvrer.
Kierat v. maneż	Szablon:Tab Göpel	Szablon:Tab Baritel, v. manège.
Kit	Szablon:Tab Kitt	Szablon:Tab Ciment, lut, mastic.
Kit żelazny	Szablon:Tab Eisenkitt	Szablon:Tab Ciment de fer.
Kit miniowy	Szablon:Tab Mennigkitt	Szablon:Tab Ciment de minium.
Kiszki parciane i kauczukowe	Szablon:Tab Hanf und Kautschukschläuche	Szablon:Tab Manches de toile et tubes en caoutchouc.
Klamra	Szablon:Tab Klammer	Szablon:Tab Bride.
Klamrować	Szablon:Tab Festklammern	Szablon:Tab Brider.
Klapa bezpieczeństwa	Szablon:Tab Sicherheitsventil	Szablon:Tab Soupape de sûreté.

[607]


Klapy u pomp	Szablon:Tab Pumpenklappen	Szablon:Tab Soupapes de pompes.
Kléj	Szablon:Tab Leim	Szablon:Tab Colle forte.
Kleszcze (ob. cęgi)	„	„
Klin	Szablon:Tab Keil	Szablon:Tab Coin, clavette.
Klin przeciwny	Szablon:Tab Lösekeil	Szablon:Tab Contre clavette.
Kocioł	Szablon:Tab Kessel	Szablon:Tab Chaudiere.
„ parowy	Szablon:Tab Dampfkessel	Szablon:Tab „ à vapeur.
„ z przyrządami	Szablon:Tab Kessel und Zubehöre	Szablon:Tab „ avec accéssoire.
„ cylindrowy	Szablon:Tab Cylindrischer Kessel	Szablon:Tab „ cylindrique.
„ rurowy	Szablon:Tab Röhrenkessel	Szablon:Tab „ tubulaire.
„ kufrowy Watta	Szablon:Tab Kofferförmiger Kessel	Szablon:Tab „ à tombereau.
„ wysokiego ciśnienia	Szablon:Tab Dampfkessel von hohem Druck	Szablon:Tab „ à haute pression.
„ niskiego ciśnienia	Szablon:Tab „ von nieder Druck	Szablon:Tab „ à basse pression.
„ z ogniskiem wewnętrzn.	Szablon:Tab „ mit innerem Heerde	Szablon:Tab „ à foyer interieur.
„ z ogniskiem zewnętrzn.	Szablon:Tab „ mit äusserem Heerde	Szablon:Tab „ à foyer exterieur.
„ z rurami pionowemi	Szablon:Tab „ mit stehenden Röhren	Szablon:Tab „ à tubes verticaux.
Kolba do lutowania	Szablon:Tab Löthkolben	Szablon:Tab Fer à souder.
Kolec (przebijak)	Szablon:Tab Dorn, Durchschlag	Szablon:Tab Broche.
Koléj	Szablon:Tab Bahn	Szablon:Tab Chemin.
Koléj żelazna (ob. droga żelazna)	„	„
Koléj podwójna	Szablon:Tab Doppelgeleis	Szablon:Tab Double voie.
Koło	Szablon:Tab Rad	Szablon:Tab Roue.
„ zamachowe (szalone)	Szablon:Tab Schwungrad	Szablon:Tab Volant.
„ wodne	Szablon:Tab Wasserrad	Szablon:Tab Roue hydrauliquc.
„ łopatkowe	Szablon:Tab Scbaufelrad	Szablon:Tab „ à aubes.
„ mimośrodowe	Szablon:Tab Excentrischescheibe	Szablon:Tab „ d’excentrique.
„ zębate	Szablon:Tab Zahnrad	Szablon:Tab „ dentée, engrénage.
„ stożkowe (koniczne)	Szablon:Tab Winkelrad	Szablon:Tab „ d’angle.
„ pasowe	Szablon:Tab Riemscheibe	Szablon:Tab „ de courroie, poulie.

[608]


Koło pasowe stałe	Szablon:Tab Festscheibe	Szablon:Tab Poulie fixe.
„ Szablon:Tab „ luźne	Szablon:Tab Losscheibe	Szablon:Tab Poulie foie.
„ frykcyjne	Szablon:Tab Frictionsrolle	Szablon:Tab Galet, roulette.
„ zachwytowe	Szablon:Tab Sperrad	Szablon:Tab Roue à rochet.
Koła wagonowe	Szablon:Tab Eiseribahnwagenräder	Szablon:Tab Roues pour voitures de chemin de fer.
Koło pociągowe v. rozpędowe przy parowozie.	Szablon:Tab Triebrad der Locomotive	Szablon:Tab Roue motrice, conductrice.
Koło wiązane (kuplowane)	Szablon:Tab Kuppelrad	Szablon:Tab Roue accouplée.
Koło biegowe (podpierające)	Szablon:Tab Laufrad	Szablon:Tab Roue à échellier.
Kołowrot leżący	Szablon:Tab Haspel	Szablon:Tab Treuil.
„ Szablon:Tab stojący	Szablon:Tab Stehende Welle, Winde	Szablon:Tab Cabestan.
Komenda kapitana w żegludze parowéj:	Commando der Dampfschitffahrt:	Commandements de la navigation à vapeur:
Naprzód!	Szablon:Tab Vorwärts!	Szablon:Tab En avant!
Nazad!	Szablon:Tab Rückwärts!	Szablon:Tab En arrière!
Stać!	Szablon:Tab Halt!	Szablon:Tab Stoppe!
Prędzéj!	Szablon:Tab Schneller!	Szablon:Tab Plus vite!
Całą parą!	Szablon:Tab Volle Kraft!	Szablon:Tab En route!
Wolno!	Szablon:Tab Langsam!	Szablon:Tab Doucement!
Bardzo wolno!	Szablon:Tab Sehr langsam!	Szablon:Tab Très doucement!
Dobrze!	Szablon:Tab Steh bei!	Szablon:Tab Comme ça!
Komenda maszynisty do palaczy:	Commando des Maschinisten:	Commandements du Mécanicien:
Upuść wody!	Szablon:Tab Blase durch!	Szablon:Tab Purgez! ou: faites l’extraction!
Upuść pary!	Szablon:Tab Lass den Dampf ab!	Szablon:Tab Laissez sortir la vapeur!
Napełnić kotły!	Szablon:Tab Füll die Kessel!	Szablon:Tab Faites le plain!
Ognia!	Szablon:Tab Feuer machen!	Szablon:Tab Allumez les feux!
Dobrego ognia!	Szablon:Tab Scharf heizen!	Szablon:Tab Poussez les feux!

[609]


W tył ogień!	Szablon:Tab Feuer hinterschieben!	Szablon:Tab Poussez les feux au fond!
Wypuścić wodę!	Szablon:Tab Blase die Kessel leer!	Szablon:Tab Videz les chaudières!
Komin	Szablon:Tab Rauchfang, Esse	Szablon:Tab Cheminée.
Kommissya	Szablon:Tab Commission	Szablon:Tab Commission, charge, ordre.
Kompas (zegar słoneczny)	Szablon:Tab Sonnenuhr	Szablon:Tab Cadran, horloge solaire.
Kompas marynarski (bussola)	Szablon:Tab Compass, Boussole	Szablon:Tab Compas de mer, boussole.
Kompas górniczy	Szablon:Tab Grubencompass	Szablon:Tab Boussole de mine, de mineur.
Kompozycya metalowa (aliaż, zlew)	Szablon:Tab Legirung	Szablon:Tab Alliage.
Kompressya (ściśnienie pary lub powietrza)	Szablon:Tab Compression	Szablon:Tab Compression.
Komtoar (bióro, kantor)	Szablon:Tab Schreibstube	Szablon:Tab Comptoir.
Koncentrować	Szablon:Tab Concentriren	Szablon:Tab Concentrer.
Koncept (w pisaniu)	Szablon:Tab Concept	Szablon:Tab Brouillon, minute.
Kondensacya (skroplenie)	Szablon:Tab Condensation	Szablon:Tab Condensation.
Kondensator (zgęszczalnik)	Szablon:Tab Condensator	Szablon:Tab Condenseur, tropplain.
Konesment (list frachtowy)	Szablon:Tab Connossement	Szablon:Tab Connaissement.
Kontrakt, umowa	Szablon:Tab Contract, Vertrag	Szablon:Tab Contrat, stipulation.
Konsola v. kroksztyn	Szablon:Tab Consol	Szablon:Tab Console.
Konopie	Szablon:Tab Hanf	Szablon:Tab Chanvre.
Konopna nić	Szablon:Tab Hanfgarn	Szablon:Tab Fil de chanvre.
Konopny pakunek (przy masz.)	Szablon:Tab Hanfliederung	Szablon:Tab Garniture à étoupe.
Konopny warkocz	Szablon:Tab Hanfzopf	Szablon:Tab Tresse.
Konopny oléj (obacz oléj)	–	–
Kopać	Szablon:Tab Graben	Szablon:Tab Creuser.
Kopalnia	Szablon:Tab Grube	Szablon:Tab Minière, mine.

[610]


Kopalnia węgla	Szablon:Tab Kohlengrube, Kohlenbergwerk	Szablon:Tab Houillère.
„ Szablon:Tab żelaza	Szablon:Tab Eisenbergwerk	Szablon:Tab Mine de fer.
„ Szablon:Tab miedzi	Szablon:Tab Kupferbergwerk	Szablon:Tab Mine de cuivre.
„ Szablon:Tab ołowiu	Szablon:Tab Bleibergwerk	Szablon:Tab Minière de plomb.
Kopulak (w odlewni żelaza)	Szablon:Tab Kuppelofen	Szablon:Tab Fourneau à manche.
Korba	Szablon:Tab Kurbel, Krummzapfen	Szablon:Tab Manivelle.
Koryto kowalskie (do wody)	Szablon:Tab Löschtrog	Szablon:Tab Auge.
Kosztorys (obacz Anszlag)	„	„
Koszta budowy	Szablon:Tab Baukosten	Szablon:Tab Frais d’une bâtisse.
Kotlarz	Szablon:Tab Kesselschmiedt	Szablon:Tab Chaudronnier.
Kotlarstwo	Szablon:Tab Kesselarbeit	Szablon:Tab Chaudronnerie.
Kotwica	Szablon:Tab Anker	Szablon:Tab L’ancre.
Kowadło	Szablon:Tab Ambos	Szablon:Tab Enclume.
„ Szablon:Tab kute	Szablon:Tab „ geschmiedeter	Szablon:Tab „ forgée.
Kowal	Szablon:Tab Schmied	Szablon:Tab Forgeur.
Kowalski miech	Szablon:Tab Schmiedebalg	Szablon:Tab Soufflet de forge.
Kowalski młot	Szablon:Tab Schmiedehammer	Szablon:Tab Marteau de forgeur.
Kowalskie wiaderko	Szablon:Tab Schmiedeeimer	Szablon:Tab Seau de forge.
Kowalskie narzędzia	Szablon:Tab Schmiedegerath	Szablon:Tab Outils de forgeron.
Kowalskie węgle	Szablon:Tab Schmiedekohle	Szablon:Tab Charbon de „
Kran do ciężarów	Szablon:Tab Krahn	Szablon:Tab Grue.
„ wodny	Szablon:Tab Wasserkrahn	Szablon:Tab „ hydraulique.
„ parowy	Szablon:Tab Dampfkrahn	Szablon:Tab „ à vapeur.
Kréda	Szablon:Tab Kreide	Szablon:Tab Craie.
Krochmal	Szablon:Tab Stärke	Szablon:Tab Empois.
Krok śruby	Szablon:Tab Gang der Schraube	Szablon:Tab Pas de vis.
Krzesło v. sztender w transm.	Szablon:Tab Lagerträger	Szablon:Tab Chaise.
Krzyż	Szablon:Tab Kreuz	Szablon:Tab Croix, traverse.
Krzyżulec przy maszynie	Szablon:Tab Kreuzkopf	Szablon:Tab Tête du piston.
Krzywa linia	Szablon:Tab Curve	Szablon:Tab Courbe.
Krzywizna, łuk	Szablon:Tab Krümmung	Szablon:Tab Courbe.
Kuć	Szablon:Tab Schmieden	Szablon:Tab Forger.

[611]


Kula	Szablon:Tab Kugel	Szablon:Tab Globe, sphére.
Kulista powierzchnia	Szablon:Tab Kugelfläche	Szablon:Tab Surface sphérique.
Kuliste sklepienie	Szablon:Tab Kugelgewölbe	Szablon:Tab Voûte hemisphérique.
Kulisty cyrkiel	Szablon:Tab Kugelzirkel	Szablon:Tab Compas à tête ronde.
Kulisty odcinek	Szablon:Tab Kugelschnitt	Szablon:Tab Secteur sphérique.
„ kąt	Szablon:Tab Kugelwinkel	Szablon:Tab Angle sphérique.
Kulisty trójkąt	Szablon:Tab Kugeldreieck	Szablon:Tab Triangle sphérique.
„ wentyl	Szablon:Tab Kugelventil	Szablon:Tab Soupape à boule.
Kulissa Stefensona	Szablon:Tab Stephensons-Coulisse	Szablon:Tab Coulisse de Stephenson.
Kurek parowy	Szablon:Tab Hahn	Szablon:Tab Robinet.
„ wodny	Szablon:Tab Wasserhahn	Szablon:Tab „ d’eau.
„ parowy	Szablon:Tab Dampfhahn	Szablon:Tab „ à vapeur.
„ probierczy	Szablon:Tab Wasserstandsprobirhahn	Szablon:Tab „ d’épreuve de niveau.
„ zasilający	Szablon:Tab Speisehahn	Szablon:Tab „ d’alimentation.
„ ekstrakcyjny	Szablon:Tab Cylinderhahn	Szablon:Tab „ de cylindre.
Kuźnia	Szablon:Tab Schmiede	Szablon:Tab Forge.
„ przenośna	Szablon:Tab Feldschmiede	Szablon:Tab Forge transportable.
Kwadrat	Szablon:Tab Quadrat	Szablon:Tab Carré.
Kwasoród (tlen)	Szablon:Tab Sauerstoff	Szablon:Tab Oxygène.
Szablon:F
Lać (odlewać metal)	Szablon:Tab Giessen	Szablon:Tab Jeter, mouler, fondre.
Lakier	Szablon:Tab Lackfirniss	Szablon:Tab Vernis de Chine.
Lakiernik	Szablon:Tab Lackirer	Szablon:Tab Vernisseur.
Lakierować	Szablon:Tab Lackiren	Szablon:Tab Vernis.
Lampa	Szablon:Tab Lampe	Szablon:Tab Lampe.
„ cylindrowa	Szablon:Tab Cylinderlampe	Szablon:Tab Quinquet.
„ bezpieczeństwa lub lampka Davyʼego	Szablon:Tab Grubenlaterne v. Siecherheitslaterne	Szablon:Tab Lampe de Davy, lampe de sureté, de mineur.
Lampa do lutowania	Szablon:Tab Löthlampe	Szablon:Tab Lampe à souder.
Lasze v. lupki do łączenia szyn	Szablon:Tab Laschen	Szablon:Tab Eclisses.
Latarnia	Szablon:Tab Laterne	Szablon:Tab Lanterne.

[612]


Latarnia z refraktorami na parowozie	Szablon:Tab Locomotivlaterne mit Refractors	Szablon:Tab Grande lanterne de locomotive à réfracteurs.
Latarnie buforowe z czerwoném lub zieloném szkłem	Szablon:Tab Bufferlaternen mit rothen oder grünen Gläsern	Szablon:Tab Lanternes de tampon à verres convexes rouge ou verts.
Latarnie manometrowe	Szablon:Tab Manometerlaternen	Szablon:Tab Petites lanternes pour manomètre.
Latarnie wodoskazowe	Szablon:Tab Laternen für Wasserstandsapparate	Szablon:Tab Petites lanternes pour niveau d’eau.
Latarnia maszynisty	Szablon:Tab Laterne für Maschinisten	Szablon:Tab Petite lanterne pour Machiniste.
„ konduktora	Szablon:Tab Laterne für Oberschaffner	Szablon:Tab Petite lanterne pour Conducteur.
„ Bendera	Szablon:Tab Benderlaterne	Szablon:Tab Lanterne-Bender.
„ na stacyi wodnéj	Szablon:Tab Wasserhauslaterne	Szablon:Tab „ pour châteaux d’eaux.
„ budnika	Szablon:Tab Wächterlaterne	Szablon:Tab Lanterne pour gardien.
„ drezynowa	Szablon:Tab Dresinlaterne	Szablon:Tab Lanterne pour drésine.
„ ścienna	Szablon:Tab Wandlaterne	Szablon:Tab Lanterne de muraille.
„ ręczna z siatką	Szablon:Tab Handlaterne mit Netzen	Szablon:Tab Lanterne à filets.
„ stołowa	Szablon:Tab Tischlampe	Szablon:Tab Lampe de table.
„ ślusarska	Szablon:Tab Schlosserlampe	Szablon:Tab Lampe de serruriers.
Len	Szablon:Tab Flachs, Lein	Szablon:Tab Lin.
Lewar	Szablon:Tab Winde	Szablon:Tab Cric.
Lichtarze (świeczniki)	Szablon:Tab Leuchter	Szablon:Tab Chandeliers.
Liczba skoków tłoka	Szablon:Tab Zahl der Kolbenhube	Szablon:Tab Nombres de coups de piston.
Liczba obrotów koła	Szablon:Tab Zahl der Umdrehungen	Szablon:Tab Nombres de revolutions.
Lina	Szablon:Tab Leine, Seil	Szablon:Tab Corde.
Linka trwogi (od konduktora do maszynisty)	Szablon:Tab Sicherheits-Seil	Szablon:Tab Corde d’alarme.

[613]


Linia drogi żelaznéj	Szablon:Tab Eisenbahnlinie	Szablon:Tab Ligne de chemin de fer.
„ ogniowa	Szablon:Tab Feuerlinie	Szablon:Tab Ligne à feu.
„ środkowa	Szablon:Tab Mittellinie	Szablon:Tab Ligne centrale.
„ wodna	Szablon:Tab Wasserlinie	Szablon:Tab Niveau dʼeau.
Linia prostopadła	Szablon:Tab Verticalelinie	Szablon:Tab Ligne verticale.
„ pionowa	Szablon:Tab Senkrechtelinie	Szablon:Tab Ligne perpendiculaire.
Linie równolegle	Szablon:Tab Paralelle-Linien	Szablon:Tab Lignes parallèles.
Linia ukośna	Szablon:Tab Schiefe-Linie	Szablon:Tab Ligne oblique.
„ prosta	Szablon:Tab Grade-Linie	Szablon:Tab Ligne droite.
„ krzywa	Szablon:Tab Krumme-Linie	Szablon:Tab Ligne courbe.
Lochować v. dziórować blachę	Szablon:Tab Lochen	Szablon:Tab Percer, trouer.
Lód	Szablon:Tab Eis	Szablon:Tab Glace.
Lokomobila	Szablon:Tab Lokomobile	Szablon:Tab Locomobile.
Lokomotywa (obacz parowóz)	„	„
Lutować	Szablon:Tab Löthen	Szablon:Tab Souder.
Lutować na miękko cyną	Szablon:Tab Zinnloth	Szablon:Tab Soudure d’etain.
Lutować na twardo	Szablon:Tab Löthen mit Schlagloth	Szablon:Tab Braser.
Szablon:F
Ładunek	Szablon:Tab Ladung	Szablon:Tab Chargement, charge.
Łańcuch	Szablon:Tab Kette	Szablon:Tab Chaîne.
Łaszt w żegludze	Szablon:Tab Last	Szablon:Tab Laste (de deux tonneaux = 2000 kilg.
Łącznik wagonowy	Szablon:Tab Kupellung	Szablon:Tab Tendeur.
Łój	Szablon:Tab Talg	Szablon:Tab Suif.
Łopata	Szablon:Tab Schaufel	Szablon:Tab Pelle.
Łopatka (u koła)	Szablon:Tab Schaufel	Szablon:Tab Palette.
Łopatkowe koło	Szablon:Tab Schaufelrad	Szablon:Tab Roue à palettes.
Łożyska (panewki)	Szablon:Tab Lager	Szablon:Tab Coussinets.
Łuk	Szablon:Tab Bogen	Szablon:Tab Arc, Courbe.
Łyżka	Szablon:Tab Löffel	Szablon:Tab Cuiller.
Łyżwa mostowa	Szablon:Tab Brückenboot	Szablon:Tab Ponton.

[614]


Szablon:F
Magazyn, skład	Szablon:Tab Magazin, Niederlage	Szablon:Tab Magasin, entrepôt, dépôt.
Magnes	Szablon:Tab Magnet	Szablon:Tab Aimant.
Magnetyczny	Szablon:Tab Magnetisch	Szablon:Tab Magnétique, aimantté.
Magnetyzm	Szablon:Tab Magnetismus	Szablon:Tab Phénomènes magnétiques.
Magneto-elektryczny	Szablon:Tab Magnetoelectrisch	Szablon:Tab Magnéto-electrique.
Magnetyczna igiełka	Szablon:Tab Magnetnadel	Szablon:Tab Aiguille aimanté.
„ sztabka żel.	Szablon:Tab Magnetstäbchen	Szablon:Tab Barre magnétique.
Mahoń (drzewo)	Szablon:Tab Mahagoniholz	Szablon:Tab Bois d’acajou.
Makadamizować	Szablon:Tab Macadamisiren	Szablon:Tab Macadamiser.
Makadamizowana droga	Szablon:Tab MacadamisirterWeg	Szablon:Tab Chemin pavé à la mac-adam.
Malarz	Szablon:Tab Maler	Szablon:Tab Peintre.
Malować	Szablon:Tab Malen	Szablon:Tab Peindre.
Malarskie złoto	Szablon:Tab Malergold	Szablon:Tab Or couleur, or moulu.
Malarski kit	Szablon:Tab Malerkitt	Szablon:Tab Ciment de peintre.
„ penzel	Szablon:Tab Malerpinsel	Szablon:Tab Pinceau de peintre.
Manloch w kotle parowym	Szablon:Tab Mannloch	Szablon:Tab Trous d’homme.
Manometr, paromierz	Szablon:Tab Manometer	Szablon:Tab Manomètre.
„ merkuryalny	Szablon:Tab Quecksilbermanometer	Szablon:Tab „ à mercure.
„ sprężynowy (Bourdon’a)	Szablon:Tab Federmanometer	Szablon:Tab Manomètre de Bourdon.
Mappa	Szablon:Tab Landkarte	Szablon:Tab Carte géographique.
„ dróg żelaznych	Szablon:Tab Eisenbahnkarte	Szablon:Tab Carte des chemins de fer.
Marmur	Szablon:Tab Marmor	Szablon:Tab Marbre.
Marynarka (żegluga)	Szablon:Tab Marine	Szablon:Tab Marine.
Maszt	Szablon:Tab Mastbaum	Szablon:Tab Mâte.
Maszyna v. machina	Szablon:Tab Maschine	Szablon:Tab Machine.
„ parowa	Szablon:Tab Dampfmaschine	Szablon:Tab „ à vapeur.
„ pozioma	Szablon:Tab Horizontale Dampfmaschine	Szablon:Tab „ horizontale.
„ pionowa	Szablon:Tab Verticale Szablon:Tab „	Szablon:Tab „ verticale.

[615]


Maszyna wahadłowa	Szablon:Tab Dampfmaschine mit Balansier	Szablon:Tab Machine à balancier.
„ nizkiego ciśnienia	Szablon:Tab Niederdruck Dampfmaschine	Szablon:Tab „ à basse pression.
„ średniego ciśnienia	Szablon:Tab Mitteldruck Szablon:Tab „	Szablon:Tab „ à moyenne pression.
„ wysokiego ciśnienia	Szablon:Tab Hochdruck Szablon:Tab „	Szablon:Tab „ à haute press.
„ stała	Szablon:Tab Feststehende Szablon:Tab „	Szablon:Tab Machine fixe.
„ przenośna	Szablon:Tab Transportable Szablon:Tab „	Szablon:Tab „ locomobile.
„ robocza	Szablon:Tab Arbeitsmaschine	Szablon:Tab Operateur, outil.
„ komunikująca	Szablon:Tab Zwischenmaschine	Szablon:Tab Communicateur.
„ parowa podwójnego działania	Szablon:Tab Doppelwirkende Maschine	Szablon:Tab Machine à double effet.
„ pojedynczego działania	Szablon:Tab Einfachwirkerde Maschine	Szablon:Tab „ à simple effet.
„ działająca z kondensacją	Szablon:Tab Condensations Dampfmaschine	Szablon:Tab „ avec condensation.
„ działająca z ekspansyą	Szablon:Tab Expansions-Dampfmaschine	Szablon:Tab „ avec expansion.
„ oscyllująca	Szablon:Tab Oscillirende	Szablon:Tab „ oscillante.
„ Woolf’a	Szablon:Tab Woolfsche Szablon:Tab „	Szablon:Tab „ de Woolf.
„ cieplikowa (Ericson’a)	Szablon:Tab Kalorische-Maschine	Szablon:Tab „ calorique.
„ gazowa (Lenoir a, Hugon’a)	Szablon:Tab Gazmaschine	Szablon:Tab „ à gaz.
„ do nitowania	Szablon:Tab Niethmaschine	Szablon:Tab „ à river.
„ do nutowania	Szablon:Tab Nuthenstossmaschine	Szablon:Tab „ à morteser.
„ do dziurawienia i krajania blachy	Szablon:Tab Stoss—und Sohneidemaschine	Szablon:Tab Machine à buriner et à couper.
„ do gięcia blachy	Szablon:Tab Biegmaschine	Szablon:Tab Machine à cintrer les tôles.
„ do frezowania muter	Szablon:Tab Mutterfrasmaschine	Szablon:Tab Machine à tailler les écrous.

[616]


Maszynista	Szablon:Tab Maschinenführer, Maschinist	Szablon:Tab Mécanicien, conducteur.
Materyał	Szablon:Tab Material	Szablon:Tab Materiél.
Materyały budowlane	Szablon:Tab Baumaterialien	Szablon:Tab Materiaux.
Maźnica	Szablon:Tab Radoder Achsbüchse	Szablon:Tab Boite à huile.
Mąka	Szablon:Tab Mehl	Szablon:Tab Farine.
Meble	Szablon:Tab Möbeln	Szablon:Tab Ameublements.
Mechanika	Szablon:Tab Mechanik, Maschinenlehre	Szablon:Tab Mécanique.
Mechanik na drogach żelaznych	Szablon:Tab Mechaniker, Maschinenmeister	Szablon:Tab Mécanicien.
Mechanik główny	Szablon:Tab Ober-Mechaniker, Ober-Maschinenmeister	Szablon:Tab Mécanicien en chef.
Merkuryusz (rtęć, żywe srebro)	Szablon:Tab Quecsilber	Szablon:Tab Mercure, argent vif.
Metal	Szablon:Tab Zeug, Metali	Szablon:Tab Alliage, métal.
Metaliczny	Szablon:Tab Metallisch	Szablon:Tab Métallique.
Metalurgia	Szablon:Tab Metallkunde	Szablon:Tab Métallurgie.
Miara	Szablon:Tab Mass	Szablon:Tab Mesure, règle.
Miara dziesiętna	Szablon:Tab Decimalmass	Szablon:Tab Mesure décimale.
Miara taśmowa	Szablon:Tab Bandmass	Szablon:Tab Rubans à mesurer.
Miech v. dmiech	Szablon:Tab Blasbalg	Szablon:Tab Boufflet.
„ walcowy (do w. pieców)	Szablon:Tab Gebläsecylinder	Szablon:Tab Soufflet cylindrique.
Miernictwo	Szablon:Tab Messkunde	Szablon:Tab Métrologie, géometrie.
Mierniczy łańcuch	Szablon:Tab Messkette	Szablon:Tab Chaîne d’arpentage.
„ stolik	Szablon:Tab Messtisch	Szablon:Tab Planchette.
„ pas	Szablon:Tab Mess riemen	Szablon:Tab Courroie d’arpenteur.
Miedź	Szablon:Tab Kupfer	Szablon:Tab Cuivre rouge.
Miedź w blokach	Szablon:Tab Kupfer in Blöcken	Szablon:Tab „ en somons.
„ w arkuszach	Szablon:Tab „ in Platten	Szablon:Tab „ en feuilles.
Mimośród (ob. excentryk)	„	„
Minium	Szablon:Tab Mennige	Szablon:Tab Minium.
Mléć	Szablon:Tab Mahlen	Szablon:Tab Triturer, éraser, moudre.
Młot	Szablon:Tab Hammer	Szablon:Tab Marteau.
„ parowy	Szablon:Tab Dampfhammer	Szablon:Tab Marteau pilon.

[617]


Młot skokowy wodny (we Fryszerkach)	Szablon:Tab Schwanzhammer	Szablon:Tab Marteau à bascule.
Młot podrzutowy	Szablon:Tab Aufwerfhammer	Szablon:Tab „ à soulévement.
„ czołowy	Szablon:Tab Stirnhammer	Szablon:Tab „ frontal.
Młotowe stylisko	Szablon:Tab Hammerhelm	Szablon:Tab Manche du marteau.
„ paluchy, żaby	Szablon:Tab Daumen, Frösche	Szablon:Tab Games, poucets.
Młotowy odbijak	Szablon:Tab Reitel	Szablon:Tab Rabat.
Młot ręczny	Szablon:Tab Handhammer	Szablon:Tab Marteau à main.
„ przykładowy	Szablon:Tab Setzhammer	Szablon:Tab Coupoir.
„ przebijak	Szablon:Tab Durchschlaghammer	Szablon:Tab Répoussoir.
„ mutrowy	Szablon:Tab Mutterhammer	Szablon:Tab Marteau à ecrou.
Młotek do nitowania	Szablon:Tab Niethammer	Szablon:Tab Rivoir.
„ do polerowania	Szablon:Tab Polirhammer	Szablon:Tab Marteau à planer.
Młyn	Szablon:Tab Mahlmühle	Szablon:Tab Moulin à blé.
„ wodny	Szablon:Tab Wassermühle	Szablon:Tab „ à eau.
„ parowy	Szablon:Tab Dampfmühle	Szablon:Tab „ à vapeur.
Młynarz	Szablon:Tab Müller	Szablon:Tab Meunier.
Młyński kamień	Szablon:Tab Mühlstein	Szablon:Tab Meule de moulin.
„ Szablon:Tab „ górny	Szablon:Tab „ oberer	Szablon:Tab „ courante.
„ Szablon:Tab „ dolny	Szablon:Tab „ unterer	Szablon:Tab „ de dessous.
Moc v. siła ogrzewania	Szablon:Tab Heizkraft	Szablon:Tab Puissance calorifique.
Morze	Szablon:Tab Meer	Szablon:Tab Mer.
Mosiądz	Szablon:Tab Messing	Szablon:Tab Cuivre jaune, laiton.
Mosiężnik	Szablon:Tab Messinggiesser	Szablon:Tab Fondeur de laiton.
Mostek (przewał) ogniowy pod kotłem parowym.	Szablon:Tab Feuerbrücke	Szablon:Tab Autel, mur de foyer.
Most (na rzece)	Szablon:Tab Brücke	Szablon:Tab Pont.
„ kratowy	Szablon:Tab Gitterbrücke	Szablon:Tab „ grillé.
„ zwodzony	Szablon:Tab Fliegendebrücke	Szablon:Tab „ volant.
„ kamienny	Szablon:Tab Steinernebrücke	Szablon:Tab „ en pièrre.
„ drewniany	Szablon:Tab Hölzernebrücke	Szablon:Tab „ en bois.
„ wiszący	Szablon:Tab Hängebrücke	Szablon:Tab „ suspendu.
„ łańcuchowy	Szablon:Tab Kettenbrücke	Szablon:Tab „ en chaines.
„ łyżwowy	Szablon:Tab Schiffbrücke	Szablon:Tab „ de bateaux.
„ rurowy	Szablon:Tab Röhrenbrücke	Szablon:Tab „ en tubes.

[618]


Mufa w transmissyi	Szablon:Tab Muffe	Szablon:Tab Manchon.
Mularz	Szablon:Tab Maurer	Szablon:Tab Maçon.
Mularstwo	Szablon:Tab Maurerarbeit	Szablon:Tab Maçonnage, maçonnerie.
Mur	Szablon:Tab Mauer	Szablon:Tab Mur, muraille.
Murować	Szablon:Tab Mauern	Szablon:Tab Maçonner.
Mydło.	Szablon:Tab Seife	Szablon:Tab Savon.
Szablon:F
Nachylenie, spadek	Szablon:Tab Neigung	Szablon:Tab Pente.
Nagrzać (żelazo)	Szablon:Tab Hitzen	Szablon:Tab Chauffer, échauffer.
Nakrycie (w stawidle par.)	Szablon:Tab Bedeckung der Dampfkanäle	Szablon:Tab Recouvrement du tiroir.
Nakrycie wewnętrzne	Szablon:Tab Innere Ueberdeckung	Szablon:Tab Recouvrement intérieur.
Nakrycie zewnętrzne	Szablon:Tab Aeussere Ueberdekung	Szablon:Tab Recouvrement extérieur.
Naprzemian	Szablon:Tab Wechselweise	Szablon:Tab Alternatif, viceversa.
Narzędzia	Szablon:Tab Instrumente, Werkzeug	Szablon:Tab Outillage.
Nastalić	Szablon:Tab Anstählen	Szablon:Tab Armez, acérer.
Nasyp (w budowie dróg)	Szablon:Tab Datum, Aufschüttung	Szablon:Tab Remblai.
Nit	Szablon:Tab Szablon:LinkWew	Szablon:Tab Rivet.
Nitować	Szablon:Tab Nieten	Szablon:Tab River.
Nitownik	Szablon:Tab Nieter	Szablon:Tab Riveur.
Nit wykuty	Szablon:Tab Niet mit geschlagenem Kopf	Szablon:Tab Rivet bouterellé.
„ wykrojony	Szablon:Tab Niet mit versenktem Kopf	Szablon:Tab Rivet à tête fraisée.
Niwelacya (poziomowanie)	Szablon:Tab Nivellirung	Szablon:Tab Nivelement.
Niwelować (poziomować)	Szablon:Tab Nivelliren	Szablon:Tab Niveler.
Nóż	Szablon:Tab Messer	Szablon:Tab Couteau.
Nożyczki (do biletów)	Szablon:Tab Schaffnerscheeren	Szablon:Tab Pincettes à billets.
Nut	Szablon:Tab Nuth, Keilnuth	Szablon:Tab Rainure.
Nutownik (wiórawiec)	Szablon:Tab Nuthhobel	Szablon:Tab Bouvet à rainures, bouvet femelle.

[619]


Szablon:F
Obłoga (ob. pakunek)	„	„
Obrączka mimośrodowa	Szablon:Tab Excenterbügel	Szablon:Tab Bride on collier d’excentrique.
Obręcz	Szablon:Tab Reif	Szablon:Tab Cercle.
„ na kole	Szablon:Tab Radkranz, Radreif	Szablon:Tab Cercle ou bandage de roues.
Obręczowe żelazo	Szablon:Tab Band vel Reifeisen	Szablon:Tab Feuillard.
Obrót	Szablon:Tab Drehung, Urnschwung	Szablon:Tab Rotation, révolution.
Odbieralnik	Szablon:Tab Recipient	Szablon:Tab Récipient.
Odczynnik	Szablon:Tab Reagens, Reagirmittel	Szablon:Tab Agent, réactif.
Oddziaływanie	Szablon:Tab Reaction	Szablon:Tab Réaction.
Odhartowanie	Szablon:Tab Anlassen	Szablon:Tab Recuir.
Odlewnia (gisernia)	Szablon:Tab Giesserei	Szablon:Tab Fonderie.
Odlewnik (giser)	Szablon:Tab Giesser	Szablon:Tab Fondeur.
Odlewnik majster	Szablon:Tab Giessmeister	Szablon:Tab Maître fondeur.
Odlewać	Szablon:Tab Giessen	Szablon:Tab Couler, jeter.
Odlew	Szablon:Tab Guss	Szablon:Tab Coulée, Coulage, Verse.
Odlewnictwo (giserstwo)	Szablon:Tab Giesskunst	Szablon:Tab Art de fondre.
Odlewniczy piec	Szablon:Tab Giessofen	Szablon:Tab Fourneaux de fonderie.
„ piasek	Szablon:Tab Giesssand	Szablon:Tab Sabie des fondeurs.
Odłam	Szablon:Tab Bruch	Szablon:Tab Cric du fer, fissure.
Odparowanie	Szablon:Tab Abdampfung	Szablon:Tab Evaporation, exhallation.
Ogień	Szablon:Tab Feuer	Szablon:Tab Feu.
„ szwejsowy	Szablon:Tab Schweisshitze	Szablon:Tab Échaude.
Ognisko	Szablon:Tab Herd	Szablon:Tab Foyer.
Ogniotrwały	Szablon:Tab Feuerfest	Szablon:Tab Réfracteur.
Ogrzewanie	Szablon:Tab Heizung	Szablon:Tab Chauffage.
Ogrzewacz	Szablon:Tab Vorwärmer	Szablon:Tab Réfrigérateur.
Ogrzewanie powietrzem	Szablon:Tab Luftheizung	Szablon:Tab Chauffage à l’air.

[620]


Ogrzewanie parą	Szablon:Tab Dampfheizung	Szablon:Tab Chauffage à vapour.
„ wodą	Szablon:Tab Wasserheizung	Szablon:Tab „ à l’eau.
Okrąg koła	Szablon:Tab Umkreis	Szablon:Tab Periphérie.
Olej	Szablon:Tab Oel	Szablon:Tab Huile
„ lniany	Szablon:Tab Leinsaamenöl	Szablon:Tab „ de lin.
„ konopny	Szablon:Tab Ilanfsaamenöl	Szablon:Tab „ de chanvre.
„ rzepakowy.	Szablon:Tab Rapsöl	Szablon:Tab „ de navette.
„ skalny	Szablon:Tab Bergöl	Szablon:Tab Pétrole.
„ z kości	Szablon:Tab Beinöl	Szablon:Tab Huile d’os.
Oliwa	Szablon:Tab Baumöl	Szablon:Tab Huile d’olives.
Oliwiarka	Szablon:Tab Oelgiesser, Fetthahn	Szablon:Tab Burette, robinet de graissage.
Opiłki	Szablon:Tab Feilspäne	Szablon:Tab Limaille.
Opór	Szablon:Tab Widerstand	Szablon:Tab Résistence.
Opóźnienie stawidła	Szablon:Tab Nacheilen des Schiebers	Szablon:Tab Retard du tiroir.
Oś	Szablon:Tab Achse	Szablon:Tab Arbre de roue.
„ obrotu	Szablon:Tab Bewegungsachse	Szablon:Tab Axe de rotation.
„ pociągowa	Szablon:Tab Treibachse	Szablon:Tab Arbre de roue motrice.
Osada vel służba na pociągu drogi żel. lub na statku par.	Szablon:Tab Bemannung	Szablon:Tab Équipage.
Osad w kotle (ob. kamień kotłowy)	„	„
Oscyllacya vel wahanie	Szablon:Tab Oscillation	Szablon:Tab Oscillation.
Ostrze	Szablon:Tab Schärfe, Sohneide	Szablon:Tab Tranchant, taillant.
Otwór w panewce	Szablon:Tab Oelloch	Szablon:Tab Lumière de coussinet.
Szablon:F
Pakunek (v. obłoga)	Szablon:Tab Liederung, Dichtung, Packung	Szablon:Tab Garniture.
Pakunek bawełniany	Szablon:Tab Baumwollenliederung	Szablon:Tab „ de coton.
„ konopny	Szablon:Tab Hanfliederung	Szablon:Tab „ de chanvre.
„ skórzany	Szablon:Tab Lederliederung	Szablon:Tab „ de cuir.
„ metalowy	Szablon:Tab Metallliederung	Szablon:Tab „ métallique.

[621]


Pal mostowy	Szablon:Tab Brückenpfahl	Szablon:Tab Aiguille d’un pont.
Palność	Szablon:Tab Brennbarkeit	Szablon:Tab Combustibilité.
Palny	Szablon:Tab Brennbar	Szablon:Tab Combustible.
Palacz	Szablon:Tab Heizer, Feurwerker	Szablon:Tab Chauffeur.
Palić	Szablon:Tab Heizen	Szablon:Tab Chauffer.
Paliwo	Szablon:Tab Brennstoff	Szablon:Tab Combustible.
Palec v. ząb drewniany	Szablon:Tab Hölzerner Radzahn	Szablon:Tab Alluchon, dent.
Panew wielka	Szablon:Tab Hauptlagersitz	Szablon:Tab Grand palier.
Papier	Szablon:Tab Papier	Szablon:Tab Papier.
„ szmerglowy	Szablon:Tab Schmirgelpapier	Szablon:Tab Papier éméri.
Para	Szablon:Tab Dampf	Szablon:Tab Vapour.
Parotrwały	Szablon:Tab Dampfdicht	Szablon:Tab Étanche de vapeur.
Para nasycona	Szablon:Tab Gesättigter Dampf	Szablon:Tab Vapeur saturée.
„ przegrzana	Szablon:Tab Ueberhitzter Dampf	Szablon:Tab „ surchauffée.
„ wilgotna	Szablon:Tab Feuchter Dampf	Szablon:Tab „ humide.
Paropływ, parostatek, parowiec	Szablon:Tab Dampfboot, Dampfschiff, Dampfer	Szablon:Tab Bateau à vapeur.
Parowóz, parochód, Lokomotywa	Szablon:Tab Dampfwagen, Locomotive	Szablon:Tab Locomotive.
Pas (przy transmisyi)	Szablon:Tab Riemen, Treibriemen	Szablon:Tab Courroie.
Pasować, gładzić, równać	Szablon:Tab Adjustiren	Szablon:Tab Ajuster.
Penduł kompensacyjny	Szablon:Tab Compensationspendel	Szablon:Tab Pendule compensateur.
Petardy (sygnały na drodze żel.)	Szablon:Tab Petarden	Szablon:Tab Pétards.
Piasta (w kole)	Szablon:Tab Radnabe	Szablon:Tab Moyeu.
Piec	Szablon:Tab Ofen	Szablon:Tab Poêle, four, fourneau.
„ żarzący	Szablon:Tab Glühofen	Szablon:Tab Fourneau à tramper.
„ płomienny	Szablon:Tab Flammofen	Szablon:Tab „ à réverbère.
„ pudlowy	Szablon:Tab Puddelofen	Szablon:Tab „ à puddler.
„ szmelcerski	Szablon:Tab Schmelzofen	Szablon:Tab Cubilot.
„ wapienny	Szablon:Tab Kalkofen	Szablon:Tab Four à chaux.
„ do wypalania cegły	Szablon:Tab Ziegelofen	Szablon:Tab „ à brique, Szablon:Tab „ à tuile.

[622]


Piec do węgla drzewnego	Szablon:Tab Kohlenmeiler	Szablon:Tab Fourneau à charbon.
Piec do węgla kamiennego	Szablon:Tab Steinkohlenofen	Szablon:Tab Poêl à houille.
„ piekarski	Szablon:Tab Backofen	Szablon:Tab Four.
„ kopułowy	Szablon:Tab Cupolofen	Szablon:Tab Fourneau à manche.
„ wielki lub wysoki	Szablon:Tab Hochofen	Szablon:Tab Grand fourneau.
Pierścień kowalski	Szablon:Tab Lochring	Szablon:Tab Perçoire.
Pierwiastek	Szablon:Tab Wurzel	Szablon:Tab Racine.
„ kwadratowy	Szablon:Tab Quadratwurzel	Szablon:Tab „ carré.
„ sześcienny	Szablon:Tab Kubikwurzel	Szablon:Tab „ cubique.
Pilnik	Szablon:Tab Feile	Szablon:Tab Lime.
Pilnik gruby vel armfajl	Szablon:Tab Armfeile	Szablon:Tab Lime à bras.
„ raszpla	Szablon:Tab Raspelfeile	Szablon:Tab Râpe anglaise.
Pilśń	Szablon:Tab Filz	Szablon:Tab Fentre.
Piła	Szablon:Tab Säge	Szablon:Tab Scie.
„ okrągła	Szablon:Tab Circularsäge	Szablon:Tab „ circulaire.
Piły proste i poprzeczne	Szablon:Tab Sägen: grade und transversale	Szablon:Tab Scies droites et diagonales.
Piłka nożówka	Szablon:Tab Stichsäge	Szablon:Tab Scie à couteau.
„ ręczna	Szablon:Tab Handsäge	Szablon:Tab „ à main.
Pirometr (ogniomierz)	Szablon:Tab Pyrometer	Szablon:Tab Pyromètre.
Piszczałka alarmowa	Szablon:Tab Alarmpfeife	Szablon:Tab Sifflet d’alarme.
Plac do budowy machin	Szablon:Tab Bauhof	Szablon:Tab Chantier.
Plomba (do pieczętowania wagonów i towarów)	Szablon:Tab Plombe	Szablon:Tab Plombe.
Płaca	Szablon:Tab Lohn	Szablon:Tab Solaire.
Płaszcz kotłowy	Szablon:Tab Kesselmantel	Szablon:Tab Envelope de la chaudière.
„ cylindrowy	Szablon:Tab Cylindermantel	Szablon:Tab Envelope on chemise du cylindre.
Płaszczyzna, równia	Szablon:Tab Ebene	Szablon:Tab Plan.
Płomień	Szablon:Tab Flamme	Szablon:Tab Flamme.
Płótno konopne	Szablon:Tab Hanfleinwand	Szablon:Tab Tissu de chanvre.
Płyn	Szablon:Tab Flüssigkeit	Szablon:Tab Fluide, liquide.

[623]


Płyta żel. lana	Szablon:Tab Gusseiserne Richtplatte	Szablon:Tab Tôle à pater, à drésser.
Płyta fundamentowa	Szablon:Tab Fundamentplatte	Szablon:Tab Plaque de fondation.
Pływak zwyczajny	Szablon:Tab Schwimmer	Szablon:Tab Flotteur.
„ magnetyczny	Szablon:Tab Magnetischer Schwimmer	Szablon:Tab Flotteur magnétique de Pinel.
Pociąg drogi żel.	Szablon:Tab Zug	Szablon:Tab Train.
„ osobowy	Szablon:Tab Personenzug	Szablon:Tab Convois de voyageurs.
„ towarowy	Szablon:Tab Güterzug	Szablon:Tab Train de marschandises.
„ mieszany	Szablon:Tab Gemischterzug	Szablon:Tab Train mixte.
Pochyłość, spadek	Szablon:Tab Neigung	Szablon:Tab Inclinaison.
Podłoga w maszynie	Szablon:Tab Boden	Szablon:Tab Parquet.
Podkład (pod szyny)	Szablon:Tab Eisenbahnschwelle	Szablon:Tab Traversine de chemin de fer.
Podkładka	Szablon:Tab Unterlagplatte	Szablon:Tab Rondelle, savette.
Pod kątem prostym	Szablon:Tab Winkelrecht	Szablon:Tab Rectangulaire.
Podniebienie ogniska	Szablon:Tab Feuerungsdecke	Szablon:Tab Ciel.
Podwójnie działajmy	Szablon:Tab Doppeltwirkend	Szablon:Tab A’double action.
Pokład na statku	Szablon:Tab Verdeck	Szablon:Tab Pont.
„ na lokomotywie	Szablon:Tab Stand des Locomotivführers	Szablon:Tab Plan du mécanicien.
Pokrywa cylindra parowego	Szablon:Tab Cylinderdeckel	Szablon:Tab Couverte du cylindre à vapeur.
Pokrywa pompy powietrznéj	Szablon:Tab Luftpumpendeckel	Szablon:Tab „ de pompe à air.
Pokrywa skrzynki stawidłowéj	Szablon:Tab Schieberkastendeckel	Szablon:Tab „ de boite à tiroir.
Pokrywka panewki	Szablon:Tab Lagerdeckel	Szablon:Tab Chapeau de palier.
Pomosty v. tarcze obrotowe	Szablon:Tab Drehscbeiben	Szablon:Tab Plaques tournantes.
Pomost na parowozie (ob. Pokład na lokomot.)	„	„
Pompa	Szablon:Tab Pumpe	Szablon:Tab Pompe.
„ wodna	Szablon:Tab Wasserpumpe	Szablon:Tab „ à eau.

[624]


Pompa parowa	Szablon:Tab Dampfpumpe	Szablon:Tab „ a vapeur
„ ssąca	Szablon:Tab Saugpumpe	Szablon:Tab „ aspirante
„ tłocząca	Szablon:Tab Druckpumpe	Szablon:Tab „ foulante
„ odśrodkowa	Szablon:Tab Centrifugalpumpe	Szablon:Tab Pompe rotative.
Pompka ręczna	Szablon:Tab Handpumpe	Szablon:Tab „ a bascule.
„ na statku	Szablon:Tab Lenzpumpe	Szablon:Tab „ d’epuissement.
„ do zimnéj wody	Szablon:Tab Kaltwasserpumpe	Szablon:Tab „ d’eau froide.
„ zasilajaca	Szablon:Tab Speisepumpe	Szablon:Tab „ alimentaire.
Popiół	Szablon:Tab Asche	Szablon:Tab Cendre.
Popielnik na parowozie	Szablon:Tab Aschenfall der Locomotive	Szablon:Tab Cendrier de locomotive.
Popielnikowa klapa	Szablon:Tab Aschenfallklappe oder Thüre	Szablon:Tab Porte de cendrier.
Poruszyć maszynę	Szablon:Tab Angehen lassen	Szablon:Tab Balancer.
Potaż	Szablon:Tab Potasche	Szablon:Tab Potasse.
Powierzchnia	Szablon:Tab Fläche	Szablon:Tab Surface.
„ ogniowa	Szablon:Tab Feuerfläche	Szablon:Tab „ calorifique.
Powierzchnia nakrycia w stawidłach parowych	Szablon:Tab Deckfläche der Schieber	Szablon:Tab Récouvrement.
Powierzchnia ogrzewalna	Szablon:Tab Heizflache	Szablon:Tab Surface de chauffe.
Powierzchnia zetknięcia	Szablon:Tab Berüh rungsfläche	Szablon:Tab Zone de contact.
Powierzchniomierz	Szablon:Tab Planimeter	Szablon:Tab Planimètre.
Powietrze	Szablon:Tab Luft	Szablon:Tab Air.
„ gorące	Szablon:Tab Heisse Luft	Szablon:Tab „ chaud.
„ zimne	Szablon:Tab Kalte Luft	Szablon:Tab „ froid.
Praca mechaniczna	Szablon:Tab Mechanische Arbeit	Szablon:Tab Travail mécanique.
Pracować, funkcyonować (masz. p.)	Szablon:Tab Arbeiten, leisten	Szablon:Tab Fonctionner, marcher.
Pręt poprzeczny	Szablon:Tab Querstab, Querstange	Szablon:Tab Entretoise.
Prędkość	Szablon:Tab Geschwindigkeit	Szablon:Tab Vitesse.
Próba kotła lub maszyny	Szablon:Tab Kessel oder Maschinenprobe	Szablon:Tab Épreuve, essai.
Próbować	Szablon:Tab Probiren	Szablon:Tab Éprouver, essayer.
Proch v. miał węglowy	Szablon:Tab Kohlenlösche	Szablon:Tab Escarbille.

[625]


Proch strzelniczy	Szablon:Tab Schiesspulver	Szablon:Tab Poudre.
Promień koła	Szablon:Tab Halbmesser, Radius	Szablon:Tab Rayon.
Promień łuku	Szablon:Tab Krümmungshalbmesser	Szablon:Tab Rayon de courbure.
„ mimośrodu	Szablon:Tab Excentrikhalbmesser	Szablon:Tab „ d’excentrique.
Próżnia, czczość	Szablon:Tab Luftleere	Szablon:Tab Vide d’air.
Przeciwciężar	Szablon:Tab Gegengewicht	Szablon:Tab Contre-poids.
Przedsiębiorca	Szablon:Tab Unternehmer	Szablon:Tab Entrepreneur.
Przedsiębiorstwo	Szablon:Tab Unternehmung	Szablon:Tab Entreprise.
Przedsiębrać	Szablon:Tab Unternehmen	Szablon:Tab Entreprendre.
Przepustnica parowa (regulator)	Szablon:Tab Drosselklappe, Regulator	Szablon:Tab Régulateur.
Przepustnica motylowa	Szablon:Tab Schmetterlingsregulator	Szablon:Tab „ à papillon.
Przepustnica stawidłowa	Szablon:Tab Schieberregulator	Szablon:Tab „ à tiroir.
Przekrój, przecięcie	Szablon:Tab Durchschnitt	Szablon:Tab Coup.
„ podłużny	Szablon:Tab „ nach der Länge	Szablon:Tab „ longitudinal.
„ poprzeczny	Szablon:Tab Querschnitt	Szablon:Tab „ transversale.
Przestrzeń, objem	Szablon:Tab Raurn, Rauminhajt	Szablon:Tab Capacité, volume.
Przesuwalnik do pasów	Szablon:Tab Einrückung	Szablon:Tab Embrayage.
Przestrzeń wodna	Szablon:Tab Wasserraum	Szablon:Tab Espace d’eau.
„ parowa	Szablon:Tab Dampfraum	Szablon:Tab „ pour la vapeur.
Przewodnik	Szablon:Tab Conductor	Szablon:Tab Conducteur.
„ krzyżulcowy	Szablon:Tab Fuhrung	Szablon:Tab Guide, glissière.
Przeciąć nożem	Szablon:Tab Durchschneiden	Szablon:Tab Couper.
Przeciwmutra	Szablon:Tab Gegenmutter	Szablon:Tab Contre-écrou.
Przerżnąć piłką	Szablon:Tab Durchsägen	Szablon:Tab Couper avec la scie.
Przeraszplować	Szablon:Tab Durchraspeln	Szablon:Tab Percer avec la râpe.
Przepiłować pilnikiem	Szablon:Tab Durchfeilen	Szablon:Tab Couper avec la lime.
Przejazd	Szablon:Tab Durchfahrt	Szablon:Tab Passage.
„ podziemny	Szablon:Tab Unterirdische Durchfahrt	Szablon:Tab Tunnel, souterrain.
Przeciwciśnienie	Szablon:Tab Gegendruck	Szablon:Tab Contre-pression.
Przezroczysty	Szablon:Tab Durchsichtig	Szablon:Tab Transparent, diaphane.

[626]


Przekątnia	Szablon:Tab Winkellinie	Szablon:Tab Ligne diagonale.
Punkt topienia	Szablon:Tab Schmelzpunkt	Szablon:Tab Point de fusion.
„ marznięcia	Szablon:Tab Frostpunkt, Gefrierpunkt	Szablon:Tab Degré de congélation.
„ wrzenia	Szablon:Tab Siedepunkt	Szablon:Tab Terme de l’ébullition.
Punkt obrotu	Szablon:Tab Bewegungspunkt	Szablon:Tab Centre du mouvement.
„ martwy	Szablon:Tab Todter Punkt	Szablon:Tab Point mort.
Przyczółek mostowy	Szablon:Tab Brückenkopf, Widerlager	Szablon:Tab Tête de pont.
Przykrywka panewki	Szablon:Tab Lagerdeckel	Szablon:Tab Chapeau.
Przyleganie (np. kół do szyn)	Szablon:Tab Adhäsion	Szablon:Tab Adhérence.
Przyrząd ekspansyjny	Szablon:Tab Expansionsvorrichtung	Szablon:Tab Appareil dedetante.
Przystawka w transmissyi	Szablon:Tab Vorgeläge	Szablon:Tab Engrénage-intérieur.
Przyspieszenie stawidła	Szablon:Tab Voreilen des Schiebers	Szablon:Tab Avance du tiroir.
Szablon:F
Rachmistrz	Szablon:Tab Rechnungsführer	Szablon:Tab Chiffreur, calculateur, comptable.
Rachować, liczyć	Szablon:Tab Rechnen, zählen	Szablon:Tab Compter, calculer.
Rachunek	Szablon:Tab Rechnung	Szablon:Tab Compte, calcul.
„ całkowy	Szablon:Tab Integralrechnung	Szablon:Tab Calcul intégral,
„ różniczkowy	Szablon:Tab Differenzialrechnung	Szablon:Tab „ differentiel.
Rachunkowość	Szablon:Tab Rechnungswesen	Szablon:Tab Comptabilité.
Radykalnie	Szablon:Tab Ursprünglich	Szablon:Tab Radical.
Rajsbret (rysownica)	Szablon:Tab Reissbret	Szablon:Tab Table à crayonner.
Rajscajg (sztuciec rysunkowy)	Szablon:Tab Reisszeug	Szablon:Tab Etui de mathématique.
Rajszyna (linijał)	Szablon:Tab Reisschiene	Szablon:Tab Règle.
Rama	Szablon:Tab Gestell	Szablon:Tab Chassis.

[627]


Rama wagonowa	Szablon:Tab Wagengestell	Szablon:Tab Chassis de voiture.
„ parowozu	Szablon:Tab Locomotivgestell	Szablon:Tab „ de locomotive.
„ wewnętrzna	Szablon:Tab Gestell inwendig	Szablon:Tab „ interieur.
„ zewnętrzna	Szablon:Tab „ auswendig	Szablon:Tab „ exterieur.
Ramię kąta	Szablon:Tab Schenkel	Szablon:Tab Bras.
„ drążka	Szablon:Tab Hebelarm	Szablon:Tab „ de levier.
Rdza, śniedź	Szablon:Tab Rost	Szablon:Tab Oxyde, rouille.
Rdzeń (drzewa)	Szablon:Tab Mark, Kern	Szablon:Tab Coeur d’un arbre.
Redukcya	Szablon:Tab Verwandlung	Szablon:Tab Réduction, conversion.
Regulator odśrodkowy	Szablon:Tab Regulator v. Moderator	Szablon:Tab Moderateur, pendule conique.
Regulować	Szablon:Tab Reguliren	Szablon:Tab Régler, régulariser.
Remiza dla parowozów	Szablon:Tab Locomotivremise	Szablon:Tab Remise de locomotives.
Remiza dla wagonów	Szablon:Tab Wagenremise	Szablon:Tab Remise de voitures.
Reparacya	Szablon:Tab Reparatur	Szablon:Tab Réparation.
Resor	Szablon:Tab Feder	Szablon:Tab Ressort.
„ spiralny	Szablon:Tab Spiralfeder	Szablon:Tab „ spiral à boudin.
Retorta	Szablon:Tab Retorte	Szablon:Tab Retorte, cornue.
Rewizya (obejrzenie)	Szablon:Tab Revision	Szablon:Tab Révision.
Rękaw wodny, wąż wodny	Szablon:Tab Wasserschlauch, Wasserschlange	Szablon:Tab Manche à eau, outre à eau.
Robota, praca	Szablon:Tab Arbeit	Szablon:Tab Travail.
Robotnik	Szablon:Tab Arbeiter	Szablon:Tab Travailleur, ouvrier.
Rogatka	Szablon:Tab Schlagbaum	Szablon:Tab Barrière.
Rów	Szablon:Tab Graben	Szablon:Tab Fossé, canal, tranchée.
Rowek na klin	Szablon:Tab Falz, Nuthe	Szablon:Tab Rainure.
Równać	Szablon:Tab Gleichen	Szablon:Tab Egaler, égaliser.
Równia	Szablon:Tab Ebene	Szablon:Tab Plan.
„ pochyła	Szablon:Tab Schiefe Ebene	Szablon:Tab Plan incliné.
Równik	Szablon:Tab Equator, Gleicher	Szablon:Tab Equateur.
Równoległobok Watta	Szablon:Tab Parallelogramm	Szablon:Tab Parallélogramme de Watt.
Równowaga	Szablon:Tab Gleichgewicht	Szablon:Tab Équilibre.
Równoważnik	Szablon:Tab Gegenwerth	Szablon:Tab Équivalent.
Równokątny	Szablon:Tab Gleichwinklig	Szablon:Tab Équiangle.

[628]


Równoboczny	Szablon:Tab Gleichseitig	Szablon:Tab Équilatéral.
Równoramienny	Szablon:Tab Gleichschenkelig	Szablon:Tab Isocèle.
Rozbierać maszynę	Szablon:Tab Demontiren, Auseinnandernehmen	Szablon:Tab Démonter.
Rozciągliwość	Szablon:Tab Dehnbarkeit	Szablon:Tab Extensibilité, dilatabilité.
Rozciągnąć, wyciągnąć	Szablon:Tab Dehnen	Szablon:Tab Tirer, alonger.
Rozchód, wydatek	Szablon:Tab Ausgabe	Szablon:Tab Dépense.
Rozjazd (z szyn)	Szablon:Tab Herzstück	Szablon:Tab Croisement.
Rozkład	Szablon:Tab Zersetzung	Szablon:Tab Décomposition, analyse.
Rozkręcić	Szablon:Tab Ausdrehen	Szablon:Tab Faire sortir en tournant.
Roznitować	Szablon:Tab Losnieten	Szablon:Tab Dériveter.
Rozpoznawać	Szablon:Tab Recognosciren	Szablon:Tab Réconnaitre.
Rozporządzenie	Szablon:Tab Anordnung, Verfügung	Szablon:Tab Ordonance, disposition.
Rozprowadzenie rur	Szablon:Tab Röhrenanordnung	Szablon:Tab Tuyautage.
Rozśrubować, zluzować	Szablon:Tab Losschrauben	Szablon:Tab Desserrer.
Rozstajna droga	Szablon:Tab Scheideweg	Szablon:Tab Chemin fourchu.
Rozszerzanie	Szablon:Tab Expansion	Szablon:Tab Détante.
„ zmiene	Szablon:Tab Variable Expansion	Szablon:Tab „ variable.
„ z 2 stawidłami	Szablon:Tab Expansion mit 2 Schieber	Szablon:Tab „ à 2. tiroirs.
Rozszerzać	Szablon:Tab Expandiren	Szablon:Tab Détendre.
Rtęć, żywe srebro	Szablon:Tab Quecksilber	Szablon:Tab Mercure.
Ruch	Szablon:Tab Bewegung	Szablon:Tab Mouvement.
„ tam i nazad	Szablon:Tab Hin und hergehende Bewegung	Szablon:Tab „ alternatif.
„ obrotowy	Szablon:Tab Drehende v. rotirende Bewegung	Szablon:Tab „ de rotation.
„ jednostajny	Szablon:Tab Gleichförmige „	Szablon:Tab „ uniforme.
„ przyspieszony	Szablon:Tab Beschleunigte „	Szablon:Tab „ accéléré.
„ opóźniony	Szablon:Tab Vezögernde „	Szablon:Tab „ rétardatrice.
„ wężykowaty (parowozu)	Szablon:Tab Schlängelnde „	Szablon:Tab „ de lacet.
„ galopujący	Szablon:Tab Stossende „ (das Nicken)	Szablon:Tab „ de galop.

[629]


Ruch kolyszący	Szablon:Tab Schaukelnde Beweg. (Wanken, Schwanken)	Szablon:Tab Mouvement de roulis.
„ rzucający (z przodu ku tyłowi)	Szablon:Tab Ruckende-Bewegung (Zucken, Rücken)	Szablon:Tab „ de tangage.
Ruchomy	Szablon:Tab Bewegbar, beweglich	Szablon:Tab Mobile.
Ruda	Szablon:Tab Roherz	Szablon:Tab Mine brute.
Rura	Szablon:Tab Rohr	Szablon:Tab Tube, tuyau.
„ parowa	Szablon:Tab Dampfrohr	Szablon:Tab Tuyau de conduite de la vapeur.
Rura parowa dostarczająca pary do cylindrów	Szablon:Tab Dampfrohr	Szablon:Tab Tube de prise de vapeur.
Rura wodna	Szablon:Tab Wasserrohr	Szablon:Tab Tuyau de conduite de lʼeau.
„ wypływowa prowadząca parę z cylindrów do komina	Szablon:Tab Ausgangsrohr, Ausströmungsrohr	Szablon:Tab Tuyau de sortie, d’échappement.
Rurka do smarowania	Szablon:Tab Oelrohr	Szablon:Tab Tube de graissage.
Ruszta (w kotle parowym)	Szablon:Tab Rost	Szablon:Tab Grille
Ruszta schodowe	Szablon:Tab Treppenrost	Szablon:Tab Grille à gradins.
Ruszyć z miejsca	Szablon:Tab Bewegen	Szablon:Tab Mouvoir.
Rutynista (praktyk)	Szablon:Tab Rutinist	Szablon:Tab Routinier.
Rygiel drzewny	Szablon:Tab Riegel von Holz	Szablon:Tab Barre, fléau.
„ poprzeczny	Szablon:Tab Querstück	Szablon:Tab Traverse.
Rylec	Szablon:Tab Stichel	Szablon:Tab Burin, poinçon, ciselet.
Rymarz	Szablon:Tab Riemer	Szablon:Tab Ceinturier.
Rynna	Szablon:Tab Rinne	Szablon:Tab Rigole, canal.
Rysa	Szablon:Tab Spalt, Ritz	Szablon:Tab Fêltfre, fente.
Rysować	Szablon:Tab Zeichnen	Szablon:Tab Dessiner.
Rysownik	Szablon:Tab Zeichner	Szablon:Tab Dessinateur.
Rysunek	Szablon:Tab Zeichnung	Szablon:Tab Dessin.
„ maszyny	Szablon:Tab „ der Maschine	Szablon:Tab „ de la machine.
„ budowli	Szablon:Tab Bauriss	Szablon:Tab Plan d’un bâtiment.
Rysunkowy cyrkiel	Szablon:Tab Reisszirkel	Szablon:Tab Compas à dessiner.
„ papier	Szablon:Tab Zeichenpapier	Szablon:Tab Papier à dessiner.

[630]


Rzeka	Szablon:Tab Fluss, Strom	Szablon:Tab Fleiive, rivière.
Rzemień	Szablon:Tab Riemen	Szablon:Tab Courroie.
Szablon:LinkWew, rękodzielnik	Szablon:Tab Handwerker	Szablon:Tab Artisan, ouvrier.
Rzemiosło	Szablon:Tab Handwerk	Szablon:Tab Métier, profession.
Szablon:F
Sadza	Szablon:Tab Russ, Kienruss	Szablon:Tab Suie.
Sadzawka, staw	Szablon:Tab Teich	Szablon:Tab Etang.
Sążeń	Szablon:Tab Klafter	Szablon:Tab Toise.
Salmiak	Szablon:Tab Salmiak	Szablon:Tab Muriate.
Sąd polubowny	Szablon:Tab Schiedsspruch	Szablon:Tab Arbitrage.
Sędzia polubowny	Szablon:Tab Schiedsmann	Szablon:Tab Arbitrateur, arbitre.
Saletra	Szablon:Tab Salpeter	Szablon:Tab Salpétre, nitre.
Saletroród (azot)	Szablon:Tab Stickstoff	Szablon:Tab Nitrogène, azote.
Schody	Szablon:Tab Treppe	Szablon:Tab Escalier, degré.
„ wieżowe	Szablon:Tab Thurmtreppe	Szablon:Tab Escalier dʼune tour.
Schodowa klatka	Szablon:Tab Treppenhaus	Szablon:Tab Cage ou lanterne dʼescalier.
Ściana wodochronna	Szablon:Tab Querschott, Wasserdichte Wand	Szablon:Tab Cloison etanche.
Ściśnienie pary w cylindrze	Szablon:Tab Compression	Szablon:Tab Compression.
Scyzoryk	Szablon:Tab Federmesser	Szablon:Tab Canif.
Siarka	Szablon:Tab Schwefel	Szablon:Tab Sulfure.
Siekiera	Szablon:Tab Handaxt	Szablon:Tab Hache.
Sikawka pożarna	Szablon:Tab Feuerspritze	Szablon:Tab Pompe à feu.
Silniki, motory	Szablon:Tab Beweger, Motoren	Szablon:Tab Moteurs.
Siła	Szablon:Tab Kraft	Szablon:Tab Force, puissance.
„ wyższa	Szablon:Tab Hohere Gewalt, Kraft	Szablon:Tab Force majeure.
„ eksplodująca	Szablon:Tab Explodirende Kraft	Szablon:Tab Force explosive.
„ odśrodkowa	Szablon:Tab Centrifugalkraft	Szablon:Tab „ centrifuge.
„ dośrodkowra	Szablon:Tab Centripetalkraft	Szablon:Tab „ centripète.
„ poruszająca	Szablon:Tab Bewegende Kraft	Szablon:Tab „ motrice.
„ przyspieszenia	Szablon:Tab Beschleunigende Kraft	Szablon:Tab „ accélératrice.
„ opóźnienia	Szablon:Tab Verzögernde Kraft	Szablon:Tab „ retardatrice.
„ żywa	Szablon:Tab Lebendige Kraft	Szablon:Tab „ vive.

[631]


Siła odpychania	Szablon:Tab Zurückstossungskraft	Szablon:Tab Force répulsive.
„ przyciągania	Szablon:Tab Ziehkraft	Szablon:Tab „ attractive, d’attraction.
„ palenia, ogrzewania	Szablon:Tab Heizkraft	Szablon:Tab Puissance calorifique.
„ przylegania	Szablon:Tab Adhäsion	Szablon:Tab Adhérence, adhesion.
„ ludzka	Szablon:Tab Mannskraft	Szablon:Tab Force de l’homme.
„ zwierzęca	Szablon:Tab Thierkraft	Szablon:Tab „ animale.
„ nominalna masz. par.	Szablon:Tab Nominalpferdekraft	Szablon:Tab Cheval vapeur nominal.
„ konia parowego	Szablon:Tab Pferdekraft	Szablon:Tab Cheval vapeur.
„ vel praca mechaniczna	Szablon:Tab Leistung einer Kraft	Szablon:Tab Travail mécanique.
„ wody	Szablon:Tab Wasserkraft	Szablon:Tab Force d’eau.
„ powietrza	Szablon:Tab Luftkraft	Szablon:Tab „ du vent.
„ pary	Szablon:Tab Dampfkraft	Szablon:Tab „ de vapeur.
Siłomierz (ob. Dynamometr)	„	„
Skala	Szablon:Tab Massstab	Szablon:Tab Echelle.
Skała	Szablon:Tab Felsen	Szablon:Tab Rocher.
Skarpa, pochyłość góry	Szablon:Tab Böschung, Gefälle	Szablon:Tab Talus, glacis, escarpement.
Skazówka	Szablon:Tab Zeiger, Index	Szablon:Tab Index, aiguille.
Sklepienie	Szablon:Tab Gewólbe	Szablon:Tab Voûte.
Skok tłoka	Szablon:Tab Kolbenhub	Szablon:Tab Coup de piston.
Skóra	Szablon:Tab Leder	Szablon:Tab Cuir.
Skówka do rur płomiennych	Szablon:Tab Brandring	Szablon:Tab Bague, virole.
Skręt (spirala)	Szablon:Tab Spirale	Szablon:Tab Spirale.
Skrzynka parowa	Szablon:Tab Dampfkasten	Szablon:Tab Bolte à vapeur.
„ stawidłowa	Szablon:Tab Schieberkasten	Szablon:Tab „ du tiroir.
„ ogniowa	Szablon:Tab Feuerkasten, Feuerbuks	Szablon:Tab „ à feu.
„ dymowa (dymnica)	Szablon:Tab Rauchkasten	Szablon:Tab „ à fumée.
Skrzynie v. szafy ogniotrwałe	Szablon:Tab Feuerfeste Schränke und Kasten	Szablon:Tab Armoires et caisses réfracteures.

[632]


Skutek	Szablon:Tab Wirkung, Leistung, Effekt	Szablon:Tab Effet.
„ użyteczny	Szablon:Tab Nutzeffekt	Szablon:Tab „ utile.
„ stracony	Szablon:Tab Nebeneffekt	Szablon:Tab „ perdu.
„ bezwzględny	Szablon:Tab Totaleffekt	Szablon:Tab „ total ou absolut.
Skupić, skoncentrować	Szablon:Tab Concentriren	Szablon:Tab Concentrer.
Skupienie, skoncentrowanie	Szablon:Tab Concentration	Szablon:Tab Concentration.
Ślad (dolna panewka wrzeciona)	Szablon:Tab Spur	Szablon:Tab Bourdonnière, erapaudine.
„ kół wozowych	Szablon:Tab Spur der Wagenräder	Szablon:Tab Trace.
Śladokręg (na kole drogi żel.)	Szablon:Tab Spurkranz	Szablon:Tab Rebord, bourrelet, boudin de roue.
Śladomiar (odległość między szynami)	Szablon:Tab Spurweite	Szablon:Tab Largeur de la voie.
„ (miara)	Szablon:Tab Spurmaass	Szablon:Tab Fer à tracer la largeur de la voie.
Ślusarz	Szablon:Tab Schlosser	Szablon:Tab Serrurier, ajusteur.
Smar	Szablon:Tab Fett	Szablon:Tab Graisse.
Smarować	Szablon:Tab Schmieren	Szablon:Tab Graisser, lubrifier.
Smoczek (lewarek)	Szablon:Tab Heber	Szablon:Tab Siphon.
Smoczek parowy Giffarda	Szablon:Tab Dampfstrahlpumpe, Injecteur	Szablon:Tab Injecteur de Giffard.
Smoła drzewna	Szablon:Tab Pech	Szablon:Tab Poix.
„ kamienna	Szablon:Tab Theer	Szablon:Tab Goudron.
Smolarz	Szablon:Tab Pechbrenner	Szablon:Tab Poisseur.
Smolarnia (drzewna)	Szablon:Tab Pechhütte	Szablon:Tab Poisserie.
„ (kamienna)	Szablon:Tab Theerbrennerei	Szablon:Tab Goudronnerie.
Smolna pochodnia	Szablon:Tab Pechfackel	Szablon:Tab Torche.
Smolny	Szablon:Tab Pechartig	Szablon:Tab Bitumineux.
Smołę drzewną pędzić	Szablon:Tab Pechen	Szablon:Tab Faire de la poix.
Smołę kamienną gotować	Szablon:Tab Theerbrennen	Szablon:Tab Distillation du goudron.

[633]


Smołowy oléj	Szablon:Tab Pechöl	Szablon:Tab Huile de poix.
Smołowy piec	Szablon:Tab Pechofen	Szablon:Tab Fourneau à poix.
„ garnek	Szablon:Tab Pechtopf	Szablon:Tab Pot à poix.
Smołowa kadź	Szablon:Tab Pechtrog	Szablon:Tab Auge à poix.
Śniég	Szablon:Tab Schnee	Szablon:Tab Neige.
Spadek, pochyłość	Szablon:Tab Böschung, Gefälle, Neigung	Szablon:Tab Pente, descente.
Spójność, gęstość	Szablon:Tab Dichtigkeit	Szablon:Tab Densité.
Spółczynnik	Szablon:Tab Coefficient	Szablon:Tab Coefficient.
Sprężyna v. resor	Szablon:Tab Feder	Szablon:Tab Ressort.
„ ślimakowa	Szablon:Tab Spiralfeder	Szablon:Tab „ à boudin.
Sprężystość	Szablon:Tab Federkraft	Szablon:Tab Force élastique.
Sprzęty v. narzędzia	Szablon:Tab Werkzeug	Szablon:Tab Instruments, outils.
Sprężynowy cyrkiel	Szablon:Tab Federzirkel	Szablon:Tab Compas élastique ou à ressort.
Srebro	Szablon:Tab Silber	Szablon:Tab Argent.
Średnica wewnętrzna	Szablon:Tab Durchmesser im Lichten	Szablon:Tab Diamètre interieur.
„ zewnętrzna	Szablon:Tab Aeusserer Durchmesser	Szablon:Tab „ exterieur.
Środek	Szablon:Tab Centrum, Mitte, Mittelpunkt	Szablon:Tab Centre, milieu.
Środek ciężkości	Szablon:Tab Schwerpunkt	Szablon:Tab Centre de gravité.
„ ruchu	Szablon:Tab Bewegungsmittelpunkt	Szablon:Tab „ de mouvement.
Śruba, sworzeń	Szablon:Tab Schraube, Bolzen	Szablon:Tab Vis, boulon.
Śruba bez końca	Szablon:Tab Schraube ohne Ende	Szablon:Tab Vis sans fin.
Śruba Archimedesa	Szablon:Tab Archimedische Schraube	Szablon:Tab Hélice propulsive ou d’Archimède.
Śruba tłocząca	Szablon:Tab Druckbolzen	Szablon:Tab Prisonnier, vis de pression.
Śruby i mutry	Szablon:Tab Bolzen und Muttern	Szablon:Tab Boutons et écrous.
Stacya drogi Żelazn. (ob. Dworzec)	„	„
Stacya wodna	Szablon:Tab Wasserstation	Szablon:Tab Station pour alimentation.
Stal	Szablon:Tab Stahl	Szablon:Tab Acier.
„ lana	Szablon:Tab Gusstahl	Szablon:Tab „ fondu.
„ narzędziowa	Szablon:Tab Werkzeugstahl	Szablon:Tab „ pour outils.

[634]


Stal resorowa	Szablon:Tab Federstabl	Szablon:Tab Acier pour ressort.
„ w arkuszach	Szablon:Tab Stahl in Flatten	Szablon:Tab „ en feuilles.
„ cementowa	Szablon:Tab Cementirter Stahl	Szablon:Tab „ de cementation.
„ pudlowa	Szablon:Tab Puddelstahl	Szablon:Tab „ puddler.
„ Bessemęra	Szablon:Tab Bessemerstahl	Szablon:Tab „ de Bessemer.
„ damasceńska	Szablon:Tab Damascirterstahl	Szablon:Tab „ damassé.
Stałość	Szablon:Tab Stabilität	Szablon:Tab Stabilité.
Stan v. poziom wody w kotle	Szablon:Tab Wasserspiegel	Szablon:Tab Niveau d’eau.
Stanąć z maszyną	Szablon:Tab Anhalten	Szablon:Tab Stopper.
Stawidło wodne	Szablon:Tab Schütze	Szablon:Tab Vanne.
Stawidło parowe	Szablon:Tab Dampfschieber	Szablon:Tab Tiroir à vapeur.
Stempel	Szablon:Tab Stempel	Szablon:Tab Étampe, estampe.
Stér, rudel (w żegludze	Szablon:Tab Steuer	Szablon:Tab Gouvernail.
Stolarz	Szablon:Tab Tischler	Szablon:Tab Menuisier.
Stół	Szablon:Tab Tisch	Szablon:Tab Table.
Stopa	Szablon:Tab Fuss, Schuh	Szablon:Tab Pied.
Strata pracy	Szablon:Tab Nebeneffekt	Szablon:Tab Perte de travail.
Strumyk, struga	Szablon:Tab Bach	Szablon:Tab Ruisseau.
Studnia	Szablon:Tab Brunnen	Szablon:Tab Puits, pompe, fontaine.
Studniarz	Szablon:Tab Brunnenmeister	Szablon:Tab Fontainier.
Studzienna woda	Szablon:Tab Brunnenwasser	Szablon:Tab Eau de fontaine, de puit.
Stylisko, trzon młota	Szablon:Tab Stiel	Szablon:Tab Manchse.
Surowizna, surówka	Szablon:Tab Roheisen	Szablon:Tab Fer de gueuse.
Suwać, przesuwać	Szablon:Tab Schieben, rücken	Szablon:Tab Pousser, trâmer en longueur.
Świder	Szablon:Tab Bohrer	Szablon:Tab Foret, mèche, perçoir.
Świder ręczny	Szablon:Tab Handbohrer	Szablon:Tab Perce à main.
Świstawki konduktorskie	Szablon:Tab Schaffnerpfeiffen	Szablon:Tab Sifflets de conducteurs.
Swistawka parowa	Szablon:Tab Dampfpfeife	Szablon:Tab Sifflet à vapeur.
Sworzeń	Szablon:Tab Zapfen	Szablon:Tab Bouton, goupille.
Sygnał	Szablon:Tab Signal	Szablon:Tab Signal.
„ kolejowy	Szablon:Tab Eisenbahnsignal	Szablon:Tab „ de chemin de fer.
Sygnały akustyczne, optyczne i elektromagnetyczne	Szablon:Tab Akustische, optische und elektromagnetische Signalen	Szablon:Tab Signaux: acoustiques, optiques et électromagnétiques.

[635]


System dziesiętny	Szablon:Tab Decimalsystem	Szablon:Tab Systéme décimale.
Szablony	Szablon:Tab Schablonen	Szablon:Tab Gabarits.
Szafa	Szablon:Tab Schrank	Szablon:Tab Armoire.
Szczotki	Szablon:Tab Bilrsten	Szablon:Tab Brasses.
Szczotka druciana	Szablon:Tab Drahtbürste	Szablon:Tab Pinceau en fil de fer.
Szkło	Szablon:Tab Glas	Szablon:Tab Verre.
Szkło wodoskazowe	Szablon:Tab Wasserstandsglas	Szablon:Tab Tube de verre du niveau d’eau.
Szlaglot	Szablon:Tab Schlagloth	Szablon:Tab Soudure forte et douce.
Szluza	Szablon:Tab Schleuse	Szablon:Tab Écluse.
Sznury sygnałowe	Szablon:Tab Signalstricke	Szablon:Tab Cordes à signaux.
Szopa dla towarów	Szablon:Tab Güterhütte	Szablon:Tab Halle à marchaudises.
Szprychy w kole	Szablon:Tab Radspeichen	Szablon:Tab Rais, rayons.
Sztaba płaska	Szablon:Tab Flachstab	Szablon:Tab Barre plate.
Sztaby rusztowe	Szablon:Tab Feuerstäbe	Szablon:Tab Barres de grille.
Sztanga zębata	Szablon:Tab Zahnstange	Szablon:Tab Crémaillère.
Szufla do wody	Szablon:Tab Wasserschaufel	Szablon:Tab Pelle à puisser de l’eau.
Szufle, łopatki	Szablon:Tab Schaufeln	Szablon:Tab Pelles.
Szwajcar, odźwierny	Szablon:Tab Pfortner, Portier	Szablon:Tab Consiérge, portier.
Swejsować	Szablon:Tab Schweissen	Szablon:Tab Souder à chaude suante.
Szyber w kominie	Szablon:Tab Register, Schieber	Szablon:Tab Régistre.
Szyny kolejowe	Szablon:Tab Eisenbahnschienen	Szablon:Tab Rails.
Szyna odbojowa	Szablon:Tab Zwangschiene	Szablon:Tab Contre-rail.
Szyna zwrotnicowa	Szablon:Tab Weicheschiene	Szablon:Tab Aiguille.
Szablon:F
Tablica	Szablon:Tab Tafel	Szablon:Tab Table, tablette.
„ redukcyjna	Szablon:Tab Reductionstafel	Szablon:Tab Table de conversion.
Taczki	Szablon:Tab Schubkarren	Szablon:Tab Charettes, brouettes.
Talerz w pompie powietrznéj	Szablon:Tab Teller einer Luftpumpe	Szablon:Tab Plateau.
Tarcie	Szablon:Tab Reibung	Szablon:Tab Frottement.

[636]


Tarcza, podkładka pod mutrę	Szablon:Tab Scheibe	Szablon:Tab Rond, rondelle.
Tarcza mimośrodowa	Szablon:Tab Excentrikscheibe	Szablon:Tab Roue d’excentrique.
Tarcze obrotowe (ob. Pomosty obrotowe)	„	„
Tarcza kauczukowa	Szablon:Tab Kautschukscheibe	Szablon:Tab Rondelle en caoutchouc volcanisé.
Tartak	Szablon:Tab Sägemühle	Szablon:Tab Scierie, machine à scier.
Telegraf	Szablon:Tab Telegraph	Szablon:Tab Telegraph.
„ pukający Morsego	Szablon:Tab Drucktelegraph	Szablon:Tab „ de Morse.
„ elektromagnetyczny	Szablon:Tab Electromagnetischer Telegraph	Szablon:Tab „ électro-magnétique.
Telegraf słuchowy (akustyczny)	Szablon:Tab Akustischer Telegraph	Szablon:Tab Télégraph acoustique.
„ wzrokowy (optyczny)	Szablon:Tab Optischer „	Szablon:Tab „ optique.
„ dzienny i nocny	Szablon:Tab Telegraph für Tag und Nacht	Szablon:Tab „ de jour et de nuit.
„ Stały	Szablon:Tab Festtelegraph	Szablon:Tab „ fixe.
„ przenośny	Szablon:Tab Tragbar oder Feldtelegraph	Szablon:Tab „ transportable.
Telegrafia	Szablon:Tab Telegraphie	Szablon:Tab Télégraphie.
Telegraficzne przyrządy	Szablon:Tab Telegraphenzubehör	Szablon:Tab Accessoires de télégraphe.
Teleskop (dalekowidz)	Szablon:Tab Telescop	Szablon:Tab Télescop.
Temperatura (obacz ciepłota)	„	„
Tender (parowozu)	Szablon:Tab Locomotiven-Tender	Szablon:Tab Tender de locomotive.
Teodolit (narzędzie geometryczne do brania kątów)	Szablon:Tab Theodolith	Szablon:Tab Théodolithe, goniomètre.
Teowe żelazo (T)	Szablon:Tab T-Eisen	Szablon:Tab Fer en T (té).
Termin	Szablon:Tab Frist, Termin	Szablon:Tab Terme.
Terminologia (wyrazownictwo)	Szablon:Tab Terminologie	Szablon:Tab Terminologie.

[637]


Termometr (ob. ciepłomierz)	„	„
Terpentyna	Szablon:Tab Terpentin	Szablon:Tab Térébenthine.
Terpentynowy olejek	Szablon:Tab Terpentinöl	Szablon:Tab Huile essentielle de térébenthine.
Terpentynowy werniks	Szablon:Tab Terpentinfirniss	Szablon:Tab Vernis de „
Tłocznia (prassa)	Szablon:Tab Presse	Szablon:Tab Presse.
„ hydrauliczna	Szablon:Tab Hydraulische Presse	Szablon:Tab „ hydraulique.
„ klinowa	Szablon:Tab Keilpresse	Szablon:Tab „ à coin.
„ śrubowa	Szablon:Tab Schraubenpresse	Szablon:Tab „ à vis.
Tłok	Szablon:Tab Kolben	Szablon:Tab Piston.
Tłok parowy	Szablon:Tab Dampfkolben	Szablon:Tab „ à vapeur.
„ metalowy	Szablon:Tab Metallkolben	Szablon:Tab „ metallique.
„ pompy	Szablon:Tab Pumpenkolben	Szablon:Tab „ de la pompe.
Tokarnia	Szablon:Tab Drehbauk	Szablon:Tab Tour.
Tonna v. beczka	Szablon:Tab Tonne	Szablon:Tab Tonne (= 1000 kilg).
Topliwy korek (w kotle par.)	Szablon:Tab Scbmelzbarer Pfropf	Szablon:Tab Bouchon fusible du foyer.
Torf	Szablon:Tab Torf	Szablon:Tab Tourbe.
Towarzystwo Drogi Zelaznéj	Szablon:Tab Eisenbahngesellschaft	Szablon:Tab Societé de chemin de fer.
Tran (tłuszcz rybny)	Szablon:Tab Thran	Szablon:Tab Huile de poisson.
Transmissya (Rozprowadzenie ruchów)	Szablon:Tab Transmission v. Treibwerk	Szablon:Tab Transmission.
Trójkąt	Szablon:Tab Dreieck	Szablon:Tab Triangle.
Tryb v. koło zębate	Szablon:Tab Getriebe	Szablon:Tab Engrénage, pignon.
Trygonometrya	Szablon:Tab Trigonometrie	Szablon:Tab Trigonomètrie.
„ kulista	Szablon:Tab Spherische Trigonometrie	Szablon:Tab „ sphérique.

[638]


Trygonometryczne linie:	Trigonometrische Linien:	Lignes trigonomètrigues:

wstawa = wst.	Szablon:Tab Sinus = sin.	(Takie same nazwy łacińskie).
dostawa = dos.	Szablon:Tab Cosinus = cos.	„
styczna = sty.	Szablon:Tab Tangens = tang.	„
dotyczna = dot.	Szablon:Tab Cotangens = cotg.	„
sieczna = siecz.	Szablon:Tab Secans = sec.	„
dosieczna = dosi.	Szablon:Tab Cosecans =cosec.	„
Trzon (przy maszynach)	Szablon:Tab Stange	Szablon:Tab Tige.
„ tłokowy	Szablon:Tab Kolbenstange	Szablon:Tab „ de piston.
„ korbowy	Szablon:Tab Kurbel oder Pleuelstange	Szablon:Tab Bièle.
„ stawidłowy	Szablon:Tab Schieberstange	Szablon:Tab Tige du tiroir.
„ mimośrodowy	Szablon:Tab Excentrikstange	Szablon:Tab Tige d’excentrique.
„ buforowy	Szablon:Tab Bufferstange	Szablon:Tab „ de tampon.
„ wiążący	Szablon:Tab Kuppelstange	Szablon:Tab „ dʼaccouplement.
Trzonek (rękojeść narzędzia)	Szablon:Tab Heft	Szablon:Tab Manche d’outil.
Trzymadło (kroksztyn)	Szablon:Tab Stütze	Szablon:Tab Support.
Tunel	Szablon:Tab Tunnel	Szablon:Tab Souterrain, tunnel.
Tyble miedziane (w ogniskach kotłów parowych)	Szablon:Tab Stehbolzen, Steifbolzen	Szablon:Tab Entretoises.
Szablon:F
Ubezpieczenie	Szablon:Tab Versicherung	Szablon:Tab Assurance, sûreté.
Ubijać, upychać	Szablon:Tab Dichten	Szablon:Tab Luter, mater.
Ubijaczka	Szablon:Tab Dichthammer	Szablon:Tab Ciseau à mastiquer.
Ubytek	Szablon:Tab Abgang, Abnahme, Defizit	Szablon:Tab Manque, perte.
Uderzenie	Szablon:Tab Hieb, Stoss, Schlag	Szablon:Tab Coup, choc.
Udowodnić, okazać	Szablon:Tab Beweisen	Szablon:Tab Démontrer.
Udzielenie przywileju	Szablon:Tab Veileihung, Bevilligung	Szablon:Tab Concession.

[639]


Udział (w zyskach i stratach)	Szablon:Tab Antheil	Szablon:Tab Part, portion, participation.
Ugoda, umowa	Szablon:Tab Akkord, Zusammenstimmung	Szablon:Tab Accord.
Ugodzona v. akordowa robota	Szablon:Tab Akkordarbeit	Szablon:Tab Travail accordé.
Ujmować, odciągać	Szablon:Tab Abziehen, abnehmen	Szablon:Tab Tirer, déduire.
Ukończyć	Szablon:Tab Endigen, Ausmachen	Szablon:Tab Terminer.
Ukośny	Szablon:Tab Schräg	Szablon:Tab Oblique, diagonal.
Ukracać, skracać	Szablon:Tab Abkürzen	Szablon:Tab Accourcir.
Ukruszyć	Szablon:Tab Abbröckeln	Szablon:Tab Détacher en petites pièces.
Ulica	Szablon:Tab Gasse	Szablon:Tab Rue.
Ulotnienie	Szablon:Tab Verflüchtigung	Szablon:Tab Volatilisation.
Ułamek	Szablon:Tab Bruch	Szablon:Tab Fraction.
„ dziesiętny	Szablon:Tab Decimalbruch	Szablon:Tab „ décimale.
Umiarkowany ruch (parowozu)	Szablon:Tab Gemässigte Bewegung	Szablon:Tab Vitesse (Mouvement) moderée, temperée.
Umocować	Szablon:Tab Befestigen	Szablon:Tab Serrer, caler, attacher.
Uporządkować (np. wagony na stacyi)	Szablon:Tab In Ordnung bringen, ordnen, wechseln, rangiren	Szablon:Tab Ranger, arranger, ordonner.
Uprzątnąć, opróżnić, usunąć z drogi	Szablon:Tab Räumen, Wegräumen	Szablon:Tab Oter, vider, évacuer.
Upust, szluza (obacz szluza)	„	„
Upusty, v. kanały parowe	Szablon:Tab Schieberdampfwäge	Szablon:Tab Orifices du tiroir.
Urwanie, zerwanie, złamanie	Szablon:Tab Bruch	Szablon:Tab Rupture, cassure.
Urządzenie	Szablon:Tab Einrichtung	Szablon:Tab Disposition.
Ustęp	Szablon:Tab Retirade, Abtritt	Szablon:Tab Commodité.
Ustąpić (swoich praw)	Szablon:Tab Abtretten, cediren	Szablon:Tab Ceder.

[640]


Uszkodzić	Szablon:Tab Beschadigen	Szablon:Tab Endommager, blesser.
Utykać, uszczelniać	Szablon:Tab Einstecken	Szablon:Tab Emprisonner.
Uwaga	Szablon:Tab Anmerkung, Aufmerksamkeit, Bemerkung	Szablon:Tab Remarque, observation.
Uzbrojenie kotła	Szablon:Tab Kesselarmatur	Szablon:Tab Armature de la chaudiere.
Uzupełnienie	Szablon:Tab Erganzung	Szablon:Tab Reparation, restitution, supplement.
Użyteczna praca	Szablon:Tab Nutzarbeit	Szablon:Tab Travail util.
Szablon:F
Wada, błąd	Szablon:Tab Fehler, Mangel	Szablon:Tab Faute, manque.
Wadliwy	Szablon:Tab Mangelhaft	Szablon:Tab Défectueux, imparfait, défectif.
Waga	Szablon:Tab Wage	Szablon:Tab Balance.
Waga do parowozów	Szablon:Tab Wägemaschine für Locomotiven	Szablon:Tab Pont à bascule pour peser les locomotives.
„ sprężynowa	Szablon:Tab Federwage	Szablon:Tab Balance à ressort.
„ zwyczajna	Szablon:Tab Gleicharmige Wage	Szablon:Tab „ ordinaire.
„ rzymska (Przeźmian)	Szablon:Tab Schnellwage	Szablon:Tab „ romaine.
„ pomostowa	Szablon:Tab Brückenwage	Szablon:Tab „ à bascule.
„ dziesiętna	Szablon:Tab Decimalwage	Szablon:Tab „ decimale.
„ setna	Szablon:Tab Centesimalwage	Szablon:Tab „ centesimale.
Wagon	Szablon:Tab Wagen	Szablon:Tab Voiture, wagon.
Wagony passażerskie v. osobowe	Szablon:Tab Passagirwagen	Szablon:Tab Voitures à voyageurs.
Wagony pakunkowe	Szablon:Tab Gepäckwagen	Szablon:Tab Wagons à bagages.
Wagony towarowe	Szablon:Tab Güterwagen	Szablon:Tab Wagons des marchandises.
„ do węgli (węglarki)	Szablon:Tab Kohlenwagen	Szablon:Tab „ à houille.

[641]


Wagony do wapna (wapniarki)	Szablon:Tab Kalkwagen	Szablon:Tab Wagons à chaux.
Wagony do długiego drzewa	Szablon:Tab Langholzwagen	Szablon:Tab „ pour le transport des grandes pièces de bois.
Wahadło (ob. Pędul)	„	„
Wahadło maszyny parowéj	Szablon:Tab Balancier	Szablon:Tab Balancier.
Wahać	Szablon:Tab Wanken	Szablon:Tab Balancer.
Walcownia	Szablon:Tab Walzwerk	Szablon:Tab Laminoir.
Walcować	Szablon:Tab Walzen, platten, plätten	Szablon:Tab Laminer, rouler.
Walcowanie	Szablon:Tab Plattmachen	Szablon:Tab Laminage.
Walce	Szablon:Tab Walzen	Szablon:Tab Rouleaus.
Walcowy, cylindrowy	Szablon:Tab Walzenförmig	Szablon:Tab Cylindrique.
Wał (oś), bęben	Szablon:Tab Welle	Szablon:Tab Arbre, tambour.
„ główny	Szablon:Tab Hauptwelle	Szablon:Tab Grand arbre.
„ korbowy	Szablon:Tab Kurbelaxe	Szablon:Tab Axe coudée.
Wapno	Szablon:Tab Kalk	Szablon:Tab Chaux.
Wapienny	Szablon:Tab Kalkartig	Szablon:Tab Calcaire.
Wapno palić	Szablon:Tab Kalkbrennen	Szablon:Tab Cuite de la chaux.
Wapienny łom	Szablon:Tab Kalkbruch	Szablon:Tab Carrière de pierres à chaux.
„ rząb′	Szablon:Tab Kalkgrube	Szablon:Tab Bassin à chaux.
„ kamień	Szablon:Tab Kalkstein	Szablon:Tab Pierre à chaux.
Wapienna woda	Szablon:Tab Kalkwasser	Szablon:Tab Eau calcaire, eau de cheaux.
Warstwa	Szablon:Tab Schicht	Szablon:Tab Lit, couche, tâche.
Warsztat	Szablon:Tab Werkstatt	Szablon:Tab Atelier.
Warsztaty	Szablon:Tab Werkstätte	Szablon:Tab Ateliers.
„ reparacyjne	Szablon:Tab Reparatur Werkstätte	Szablon:Tab Ateliers de reparation.
Warsztat do budowy statków	Szablon:Tab Werft	Szablon:Tab Chantier.
„ kowalski	Szablon:Tab Schmiede-Werkstatt	Szablon:Tab Atelier des forges.

[642]


Warsztat ślusarski	Szablon:Tab Schlosser-Werkstatt	Szablon:Tab Atelier d’ajustage.
„ kotlarski	Szablon:Tab Kesselschmiede-Werkstatt	Szablon:Tab „ de la chaudronnerie.
„ do składania maszyn	Szablon:Tab Montirungs-Werkstatt	Szablon:Tab „ de montage.
„ stolarski	Szablon:Tab Tischler-Werkstatt	Szablon:Tab „ menuisier.
„ ciesielski	Szablon:Tab Zimmermanns-Werkstatt	Szablon:Tab „ de charpentier.
„ do budowy wagonów	Szablon:Tab Wagenbau-Werkstatt	Szablon:Tab „ de Wagons.
Warunki ogólne	Szablon:Tab Hauptbedingungen	Szablon:Tab Conditions génerales.
Wąwóz, parów	Szablon:Tab Hohlweg, Schlucht	Szablon:Tab Gour, fondrière.
Wąski	Szablon:Tab Schmal, eng	Szablon:Tab Étroit.
Wąż do sikawki	Szablon:Tab Schlauch, Schlange	Szablon:Tab Tuyau, outre.
Wentyl (klapa)	Szablon:Tab Ventil	Szablon:Tab Soupape.
„ parowy	Szablon:Tab Dampfventil	Szablon:Tab „ à vapeur.
„ powietrzny	Szablon:Tab Luftventil	Szablon:Tab „ à air, reniflard.
Wentylator	Szablon:Tab Windlade, Ventilator	Szablon:Tab Ventilateur.
Werkfirer warsztatowy	Szablon:Tab Werkführer, Werkmeister	Szablon:Tab Contre-maître.
Werniks	Szablon:Tab Lack und Politur	Szablon:Tab Vernis.
Wersta	Szablon:Tab Werst	Szablon:Tab Werst (=1066,78 mètres).
Węgiel (pierwiastek chemiczny)	Szablon:Tab Kohlenstoff	Szablon:Tab Carbon.
Węgiel kamienny, ziemny	Szablon:Tab Kohle, Steinkohle	Szablon:Tab Houille, charbon de terre.
Węgiel drzewny	Szablon:Tab Holzkohle	Szablon:Tab Charbon de bois.
„ zwierzęcy (w cukrowniach)	Szablon:Tab Thierkohle	Szablon:Tab „ animal.
„ brunatny (lignit)	Szablon:Tab Braunkohle	Szablon:Tab Houille brune.
„ torfowy	Szablon:Tab Torfkohle	Szablon:Tab Tourbe carbonisée.
„ kostkowy	Szablon:Tab Nusskohle	Szablon:Tab Menu.
Węgieł, kąt	Szablon:Tab Winkel, Ecke	Szablon:Tab Coin, angle.
Węgielnica	Szablon:Tab Winkelmass	Szablon:Tab Équerre.

[643]


Wiaderko, węborek	Szablon:Tab Handeimer	Szablon:Tab Petit seau.
Wiadukt	Szablon:Tab Viaduct	Szablon:Tab Viaduc.
Wiatr	Szablon:Tab Wind	Szablon:Tab Vent.
Wiatr morski (morka, nazwa używana w żegludze)	Szablon:Tab Seewind	Szablon:Tab Vent de mer.
Wiatr silny	Szablon:Tab Starker Wind	Szablon:Tab Grand vent.
„ łagodny	Szablon:Tab Gelinder Wind	Szablon:Tab Petit vent.
Wiatrowy regulator	Szablon:Tab Wind oder Gebläseregulator	Szablon:Tab Regulateur de soufflet.
Wiatrak	Szablon:Tab Windmühle	Szablon:Tab Moulin à vent.
Wiatromierz	Szablon:Tab Windmesser	Szablon:Tab Anémomètre.
Wiatrowa chorągiewka	Szablon:Tab Windfahne	Szablon:Tab Girouette.
Wjazd	Szablon:Tab Einfahrt	Szablon:Tab Porte-cochère.
Wibracya, drganie	Szablon:Tab Schwingen, Zittern	Szablon:Tab Vibration, oscillation, tremblement.
Widły osiowe (do maźnic)	Szablon:Tab Achsgabeln	Szablon:Tab Plaques de garde.
Wiedza, nauka	Szablon:Tab Wissenschaft, Wissen	Szablon:Tab Science, savoir, érudition, connaissance.
Wielki piec (obacz piec wielki)	„	„
Wielkość nieoznaczona	Szablon:Tab Unbekannte Grösse	Szablon:Tab Quantité inconnue.
Wieloklub, wielokrążek	Szablon:Tab Flaschenzug	Szablon:Tab Moufle, polyspaste.
Wiertarnia (ob. maszyna do wiercenia)	„	„
Wierzchołek, szczyt	Szablon:Tab Gipfel, Spitze	Szablon:Tab Sommet, cime.
Wieża	Szablon:Tab Thurm	Szablon:Tab Tour.
Wilgoć	Szablon:Tab Feuchtigkeit	Szablon:Tab Humidité.
Wilgociomierz	Szablon:Tab Feuchtigkeitsmesser	Szablon:Tab Hygromètre.
Winda	Szablon:Tab Winde	Szablon:Tab Treuil, cabestan.
Winda ręczna	Szablon:Tab Handwinde	Szablon:Tab Cric à main.
„ wozowa	Szablon:Tab Wagenwinde	Szablon:Tab Cric.
Wiórawiec (ob. Hebel)	„	„

[644]


Wióra, heblowiny	Szablon:Tab Späne	Szablon:Tab Copeau.
Wiosło	Szablon:Tab Ruder	Szablon:Tab Rame.
Wiosna	Szablon:Tab Frühling, Frühjahr	Szablon:Tab Printemps.
Woda	Szablon:Tab Wasser	Szablon:Tab Eau.
Woda studzienna (ob. studzienna woda)	„	„
Woda rzeczna	Szablon:Tab Flusswasser	Szablon:Tab Eau de rivière.
Woda przegrzana (w kotle parów.)	Szablon:Tab Ueberhitztes Wasser	Szablon:Tab Eau surchauffée.
Woda nasycona	Szablon:Tab Gesättigtes Wasser	Szablon:Tab Eau saturée.
Woda mineralna	Szablon:Tab Mineralwasser	Szablon:Tab Eau minerale.
Wodor (ód)	Szablon:Tab Wasserstoff	Szablon:Tab Hydrogène.
Wodociąg	Szablon:Tab Wasserleitung	Szablon:Tab Aqueduc, conduite d’eau.
Wodotrysk, fontanna	Szablon:Tab Springbrunnen	Szablon:Tab Fontaine.
Wodospad	Szablon:Tab Wasserfall	Szablon:Tab Chute d’eau, cascade, cataracte.
Wodozbiór (rząb′)	Szablon:Tab Wasserhälter	Szablon:Tab Réservoir.
Wodostan	Szablon:Tab Wasserstand	Szablon:Tab Hauteur de l’eau.
Wodomiar	Szablon:Tab Wasserstandmesser	Szablon:Tab Échelle fluviale.
Wodotrwały	Szablon:Tab Wasserdicht	Szablon:Tab Étanche, imperméable.
Worek do węgla	Szablon:Tab Kohlensack	Szablon:Tab Sac à charbon.
Wosk	Szablon:Tab Wachs	Szablon:Tab Cire.
Wózek służbowy	Szablon:Tab Dienstwagen	Szablon:Tab Chariot de service.
Wózek suwany	Szablon:Tab Schiebebiene	Szablon:Tab Chariot rôulant.
Wrzeciono	Szablon:Tab Spindel	Szablon:Tab Fuseau.
Wybijaczka	Szablon:Tab Stempel	Szablon:Tab Repoussoir.
Wyciąganie żelaza na gorąco	Szablon:Tab Strecken des Eisens	Szablon:Tab Marteler.
Wydatki ogólne	Szablon:Tab Generalkosten	Szablon:Tab Frais généraux.
Wykolejenie maszyny	Szablon:Tab Entgleisung der Maschine	Szablon:Tab Déraillement.
Wykop (w budowie dróg)	Szablon:Tab Einschnitt	Szablon:Tab Déblais.
Wykrój	Szablon:Tab Gesenk	Szablon:Tab Étampe.
Wynagrodzenie (strat, pracy)	Szablon:Tab Belohnung	Szablon:Tab Récompense.

[645]


Wypływ pary	Szablon:Tab Ausströmung des Dampfes	Szablon:Tab Éduction de la vapeur.
Wypróżnić kocioł	Szablon:Tab Entleeren	Szablon:Tab Vider la Szablon:LinkWew.
Wytłaczać	Szablon:Tab Prägen	Szablon:Tab Éstamper.
Wytrzymałość, moc	Szablon:Tab Festigkeit	Szablon:Tab Cohesion, ténacité.
Wytrzymałość materyałów	Szablon:Tab „ der Materialien	Szablon:Tab Résistence des matériaux.
Wytykanie drogi żelaznej	Szablon:Tab Traciren, Abstecken	Szablon:Tab Tracé, tracement.
Wyzyskiwać	Szablon:Tab Nutzen	Szablon:Tab Exploiter.
Wyzysk	Szablon:Tab Nutzung, Förderung	Szablon:Tab Exploitation.
Wziernik, lupa	Szablon:Tab Luppe	Szablon:Tab Loupe.
Szablon:F
Zabudowanie	Szablon:Tab Gebäude	Szablon:Tab Bâtiment.
„ wodne	Szablon:Tab Wassergebäude	Szablon:Tab „ pour réservoir.
Zaczopowanie	Szablon:Tab Verzapfung	Szablon:Tab Assemblage à mortaises.
Zadatek	Szablon:Tab Angeld, Handgeld	Szablon:Tab Avance, etrenne.
Zadra	Szablon:Tab Splitter	Szablon:Tab Éclat, chicot.
Zagasić (ogień)	Szablon:Tab Auslöschen	Szablon:Tab Éteindre (de feu).
Żagiel	Szablon:Tab Segeltuch	Szablon:Tab Toile à voiles.
Żaglowiec (statek żaglowy)	Szablon:Tab Segler	Szablon:Tab Voilier (vesseau).
Zakitować	Szablon:Tab Verkitten	Szablon:Tab Cimenter.
Zakład, rękodzielnia	Szablon:Tab Anlage	Szablon:Tab Établissement.
Zaliczenie	Szablon:Tab Vorschuss	Szablon:Tab Avance.
Zamek	Szablon:Tab Schloss	Szablon:Tab Serrure.
„ sprężynowy	Szablon:Tab Federschloss	Szablon:Tab „ à ressort.
Zamki i kłódki	Szablon:Tab Schlösser und Hängeschlösser	Szablon:Tab Serrures et cadenas.
Zapalić pod kotłem	Szablon:Tab Anzünden	Szablon:Tab Allumer.
Zaprządz, zaczepić wagony	Szablon:Tab Anspannen	Szablon:Tab Atteler, tendre.
Zarobek	Szablon:Tab Verdienst, Erwerb	Szablon:Tab Acquêt, mérite.
Zasilanie kotła	Szablon:Tab Speisen	Szablon:Tab Alimentation.
Zastósowanie	Szablon:Tab Anwendung	Szablon:Tab Emploi, application.
Zastąpić	Szablon:Tab Ersetzen	Szablon:Tab Remplacer.
Zasuwalnik (szubrygiel)	Szablon:Tab Schubriegel	Szablon:Tab Verron.

[646]


Zatrzymać, wstrzymać	Szablon:Tab Anhalten	Szablon:Tab Arrêter.
Zawiadomienie	Szablon:Tab Ankündigung	Szablon:Tab Anonce.
Zawiasa	Szablon:Tab Gelenk, Charnier, Tbürband	Szablon:Tab Charnière.
Zawierucha, zadymka śnieżna, zamieć	Szablon:Tab Schneegestöber	Szablon:Tab Poussière de neige.
Zazębienie	Szablon:Tab Verzahnung	Szablon:Tab Endenture.
Zbieralnik	Szablon:Tab Sammler, Cisterne	Szablon:Tab Reservoir, bâche.
Zbiornik pary, tum parowy	Szablon:Tab Dampfsammler, Dom des Kessels	Szablon:Tab Dôme de la chaudière.
Zegar ścienny	Szablon:Tab Wanduhr	Szablon:Tab Pendule.
Zegarki kieszonkowe dla maszynistów i konduktorów	Szablon:Tab Taschenuhren für Maschinisten und Schaffner	Szablon:Tab Montres de mécaniciens et conducteurs.
Zegarek repetier	Szablon:Tab Repetiruhr	Szablon:Tab Montre à répetition.
Zegar piaskowy, klepsydra	Szablon:Tab Sanduhr	Szablon:Tab Sablier.
Żegluga	Szablon:Tab Schifffart, Seewesen	Szablon:Tab Navigation.
„ parowa	Szablon:Tab Dampfschifffahrt	Szablon:Tab „ à vapeur.
Żelazo	Szablon:Tab Eisen	Szablon:Tab Fer.
„ kute	Szablon:Tab Geschmidetes Eisen	Szablon:Tab Fer forgé.
„ lane	Szablon:Tab Gusseisen	Szablon:Tab Fonte.
„ sztabowe	Szablon:Tab Stabeisen	Szablon:Tab Fer en petites barres.
„ okrągłe	Szablon:Tab Rundeisen	Szablon:Tab Fer rond.
„ płaskie	Szablon:Tab Flacheisen	Szablon:Tab Fer piat.
„ kątowe	Szablon:Tab Winkeleisen	Szablon:Tab Cornière, fer d’angle.
Zendra	Szablon:Tab Schlacke	Szablon:Tab Scories, crasses.
Zgęszczanie, skraplanie	Szablon:Tab Condensation	Szablon:Tab Condensation.
Zgęszczalnik (kondensator)	Szablon:Tab Condensator	Szablon:Tab Condenseur.
Zgniecenie kotła	Szablon:Tab Zusammendrückung des Kessels	Szablon:Tab Ecrasement de la chaudière.
Zgrubienie	Szablon:Tab Verdickung	Szablon:Tab Épaississement.
Zgrubić	Szablon:Tab Verdicken	Szablon:Tab Épaissir.
Zgrubienie żelaza na gorąco (sztachowanie)	Szablon:Tab Stauchen	Szablon:Tab Rabattre, raccourcir.

[647]


Ziemia	Szablon:Tab Erde	Szablon:Tab Terre.
Zima	Szablon:Tab Winter	Szablon:Tab Hiver.
Złamanie się osi	Szablon:Tab Axenbruch	Szablon:Tab Rupture de I’essieu.
Złoto	Szablon:Tab Gold	Szablon:Tab Or.
Zmiana ruchu	Szablon:Tab Umänderung der Bewegung	Szablon:Tab Modification de mouvement, ou changement de marche.
Zmierzyć	Szablon:Tab Vermessen	Szablon:Tab Mesurer.
Zmniejszenie	Szablon:Tab Verkleinerung, Verminderung	Szablon:Tab Diminution, réduction en Szablon:LinkWew.
Zmniejszyć	Szablon:Tab Vermindern	Szablon:Tab Diminuer.
Znacznik	Szablon:Tab Körner	Szablon:Tab Pointeau.
Zuzle	Szablon:Tab Kohlenschlacke	Szablon:Tab Fraisil de charbon, cendres de charbon.
Zużycie	Szablon:Tab Abnutzung	Szablon:Tab Usure.
Zwęglić	Szablon:Tab Verkohlen	Szablon:Tab Réduire en charbon, carboniser.
Zwrotnica	Szablon:Tab Weiche	Szablon:Tab Changement de voie.
Zwrotniczy	Szablon:Tab Weichenwärter	Szablon:Tab Gardien de gare.
Zysk	Szablon:Tab Gewinn, Vortheil	Szablon:Tab Profit, avantage.

Szablon:F[671]Szablon:Separator graficzny Szablon:JustowanieKoniec2 Szablon:Przypisy

Szablon:MixPD

↑ Obacz: „Porównanie Miar i Wag“ przez W. Kolberga. Warszawa u Józefa Węckiego, 1838.

[1str520-1] Obacz: „Porównanie Miar i Wag“ przez W. Kolberga. Warszawa u Józefa Węckiego, 1838.

[1]

Przewodnik praktyczny dla użytku maszynistów/całość

Menu nawigacyjne

Szukaj